Türkmen diplomatiýasynyň möhüm ugurlary - bütindünýä ähmiýetli taslamalar

Türkmenistan özüniň halkara hyzmatdaşlygynyň aýrylmaz bölegi hökmünde ulag ulgamyny giňden ösdürýär. Bu ugurda ýurdumyzyň durmuşa geçirýän iri halkara taslamalary we BMG ýaly beýleki halkara guramalarynyň çäklerinde öňe sürýän başlangyçlary daşary-syýasy strategiýanyň üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň aýdyň subutnamasydyr. Türkmenistan halkara gatnaşyklarynda ulag ulgamynyň köpugurly ösdürilmegine, ulaglaryň arasynda arabaglanyşygy berkitmäge, deňze çykalgasy bolmadyk döwletleriň ykdysadyýetini goldamaga gönükdirilen başlangyçlary hem-de bu ugurda syýasy-diplomatik tagallalary amala aşyrýar. Sebit we bütindünýä ähmiýetli taslamalaryň işe girizilmegine we durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşýar. Halkara derejesinde ulag-logistika ulgamyny ösdürmek, onuň häzirki zaman şertlerine görä hereket etmegini gazanmak boýunça ýurdumyz tarapyndan öňe sürülýän başlangyçlar dünýä jemgyýetçiliginde giň goldawa eýe bolýar. 2014-nji, 2015-nji, 2017-nji we 2021-nji ýyllarda durnukly ulag ulgamyny ösdürmek boýunça BMG-niň Baş Assambleýasynyň Kararnamalarynyň biragyzdan kabul edilmegi ýurdumyzyň halkara giňişlikdäki belent abraýyndan habar berýär. Ýur­du­myz­da de­mir­ ýol, aw­to­mo­bil, ho­wa we suw ulgam­la­ry­nyň çe­kil­me­gi bi­len amat­ly we howp­suz hal­ka­ra ge­çel­ge­le­ri dö­re­dil­ýär, bu bol­sa se­bit­de dur­nuk­ly ösü­şi, hoş­ni­ýet­li goň­şu­çy­lyk gat­na­şyk­la­ry­nyň ös­dü­ril­me­gi­ni, ýurt­la­ryň ara­syn­da hyz­mat­daş­ly­gyň pug­ta­lan­dy­ryl­ma­gy­ny we ha­ryt do­lan­şy­gy­nyň göw­rüm­le­ri­niň art­dy­ryl­ma­gy­ny üp­jün eder.

Energetika boýunça işjeň halkara hyzmatdaşlygyň çäklerinde dünýä ähmiýetli energetiki taslamalaryň durmuşa geçirilmegi Türkmenistan üçin aýratyn ähmiýete eýe bolmak bilen, bu babatda täze, köpugurly turbageçiriji infastrukturasyny döretmek «Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň 2022 – 2028-nji ýyllar üçin Konsepsiýasynyň» ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýar. Geografik ýerleşiş aýratynlyklaryny nazara almak bilen, ýurdumyz özüniň halkara hyzmatdaşlygyny diwersifikasiýalaşdyrmak syýasatyny, hususan-da türkmen uglewodorod çeşmelerine we olary daşamagyň serişdelerine hyzmatdaşlaryň deň ygtyýarlylygyny üpjün etmek esasynda alyp barýar. Bu türkmen energiýa geçirijilerini halkara energetika bazaryna çykarmak üçin köpugurly ulag turbageçiriji infrastrukturalarynyň döredilmegini göz öňünde tutýar. Türkmenistan energetika netijeliligi meselelerine hem-de energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmelerini peýdalanmaga gyzyklanmasyny nazara almak bilen, bu ulgamy ösdürmek babatda gyzyklanma bildirýän taraplar bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardyr.

Türkmenistanyň başlangyjy esasynda 2008-nji ýylyň 19-njy dekabrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 63-nji mejlisinde «Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hem-de durnukly ösüşi we halkara hyzmatdaşlygy üpjün etmekde onuň hyzmaty» atly Kararnama kabul edildi. Ýurdumyzyň başlangyjy bilen 2023-nji ýylyň 19-njy dekabrynda kabul edilen «Durnukly ösüşi üpjün etmekde ygtybarly we durnukly energiýa birikmesiniň esasy orny» atly Kararnama energetika ulgamynda ozal kabul edilen resminamalaryň logiki dowamyna öwrüldi.

Soňky ýyllarda suw serişdeleri önümçilik güýjüniň ösüşinde esasy şertleriň biri bolup durýar. Hemişelik Bitarap Türkmenistan ählumumy ösüş maksatlaryna goşulýan ýurtlaryň hatarynda ilkinjileriň biri bolup, suw diplomatiýasy babatynda netijeli teklipleri öňe sürýär. 2015-nji ýylda Günorta Koreýanyň Tegu şäherinde geçirilen Bütindünýä suw forumynda Türkmenistanyň Prezidenti diplomatiýada täze ugruň – suw diplomatiýasy bilen baglanyşykly meseleleriň öňe çykýandygyny belledi. “Rio+20” Bütindünýä sammitinde, Täjigistanda geçirilen “Durnukly ösüş üçin suw 2018–2028-nji ýyllar” atly halkara maslahatynda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň mejlislerinde Türkmenistan suw meseleleri bilen bagly başlangyçlary öňe sürdi we bu ugurda anyk işleri amala aşyrýar. Hazar sebiti bilen baglanyşykly meseleler hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda alnyp barylýan Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň möhüm ugurlarynyň biridir. Geçen ýyllaryň dowamynda Türkmenistan Hazar boýunça duşuşyklaryň we forumlaryň, ýokarda agzalan iş toparynyň, Hazarýaka döwletleriniň ygtyýarly wekilleriniň mejlisleriniň, halkara maslahatlaryň, seminarlaryň, okuwlaryň yzygiderli geçirilýän ýerine öwrüldi. Her ýylyň 12-nji awgustynda Hazar deňziniň güni giňden bellenilýär. Gahryman Arkadagymyzyň belleýşi ýaly, Hazarýaka döwletleriň bäşisiniň çäkleri Aziýany Ýewropa bilen baglanyşdyrýan hem-de ulag-üstaşyr we söwda geçelgeleriniň netijeli peýdalanylmagyny hem-de «Gündogar – Günbatar» we «Demirgazyk – Günorta» ugry boýunça ýük akymlarynyň geçirilişini golaýlaşdyrmakda tebigy geografik giňişlik bolmalydyr. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenbaşynyň Halkara deňiz portunyň ulanylmaga berilmegi uly we ähmiýetli wakalaryň biri boldy.

Gülşat KOŞJANOWA,

Türkmenistanyň Inžener-tehniki

we ulag kommunikasiýalary

institutynyň mugallymy.