Türk­men di­li sa­pa­gyn­da söz­lem­le­ri öw­ret­mek

Hä­zir­ki aja­ýyp döw­rü­miz­de ýaş ne­sil­le­re bi­lim öw­ret­mek­de, ola­ryň giň dün­ýä­ga­ra­ýyş­ly bo­lup ýe­tiş­mek­le­ri­ni üp­jün et­mek­de äh­li müm­kin­çi­lik­ler dö­re­dil­ýär. Ýaş ne­sil­le­ri­mi­zi mil­li ruh­da ter­bi­ýe­le­mek­de ene di­li­mi­ziň hem äh­mi­ýe­ti ulu­dyr. Ene di­li­miz mil­li me­de­ni­ýe­ti­mi­ziň, ede­bi mi­ra­sy­my­zyň berk bin­ýa­dy­dyr. Şu nuk­daý­na­zar­dan, ene di­li­mi­ziň baý­lyk­la­ry­ny, ýa­zuw ka­da­la­ry­ny öw­ret­mek­de bi­lim iş­gär­le­ri hem uly iş­le­ri alyp bar­ýar­lar. Bu gün­ki ýaş­la­ryň ene di­li­mi­ze çuň­ňur dü­şün­mek­le­ri­ni ga­zan­mak, olar­da söz­le­ýiş me­de­ni­ýe­ti­ni ös­dür­mek bi­ziň her bi­ri­mi­ziň baş mak­sa­dy­myz bol­ma­ly­dyr. Biz ýaş­la­ra edep be­re­ni­miz­de hem, dur­mu­şy öw­re­de­ni­miz­de hem ene di­li­mi­ziň baý­lyk­la­ry ba­ra­da dü­şün­je ber­me­li­di­ris. Ýe­ri ge­len­de, di­li­miz­dä­ki pa­ra­sat­ly söz­le­ri, na­kyl­la­ry, ýör­gün­li söz dü­züm­le­ri­ni ola­ryň aňy­na guý­ma­ly­dy­rys. Mu­nuň özi bol­sa, il­ki bi­len, olar­da mil­li ga­raý­şy ke­ma­la ge­ti­rer, hal­kyň ta­ry­hy ýo­lu­na, dö­re­den gym­mat­lyk­la­ry­na söý­gi dö­re­der. Şo­nuň üçin hem mil­li dil ýaş­la­ry ter­bi­ýe­le­me­giň esa­sy se­riş­de­si bo­lup hyz­mat ed­ýär.

Or­ta mek­dep­le­riň 8-nji syn­pyn­da söz­lem­ler, ola­ryň baş we aýyk­laý­jy ag­za­la­ry öw­re­dil­ýär. Söz­lem düz­mek, söz­le­miň eýe­si­niň we ha­ba­ry­nyň ýe­rin­de go­ýul­ma­gy di­liň owa­dan­ly­gy­ny, pi­ki­riň be­ýan edi­li­şi­niň kä­mil­li­gi­ni gör­kez­ýär. Şo­nuň üçin hem okuw­çy­la­ra bu te­ma ge­çi­len­de kes­git­le­me­le­ri, söz­lem­le­ri mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da slaýd şe­kil­le­ri­niň üs­ti bi­len dü­şün­dir­ýä­ris.

Gu­tar­nyk­ly oý-pi­ki­ri aň­lad­ýan sin­tak­tik bir­lik­le­re söz­lem di­ýil­ýän­di­gi­ni be­ýan ed­ýä­ris. Mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da bir­nä­çe söz­lem­le­ri gör­ke­zip, okuw­çy­lar bi­len oka­ýa­rys. Bu söz­lem­le­riň nä­hi­li oý-pi­ki­ri aň­la­dýan­dy­gy ha­kyn­da pi­kir­le­ri­ni so­ra­ýa­rys. Bu okuw­çy­la­ryň sa­pa­ga iş­jeň gat­naş­ma­gy­ny üp­jün ed­ýär. Şun­da okuw­çy­lar söz­lem­le­riň gu­tar­nyk­ly oý-pi­ki­ri aň­lad­ýan­dy­gy­na göz ýe­tir­ýär­ler.

Şeý­le hem söz­lem­le­riň pi­kir aň­la­dy­şy taý­dan dört to­pa­ra bö­lün­ýän­di­gi­ni dü­şün­dir­ýä­ris. Ol to­par­la­ra ha­bar söz­le­mi, so­rag söz­le­mi, ýüz­len­me sözle­mi we so­rag-ýüz­len­me söz­le­mi de­giş­li bo­lup dur­ýar. Okuw ki­ta­byn­dan bir­nä­çe söz­lem­le­ri oka­ýa­rys we bu söz­lem­le­riň haý­sy to­pa­ra de­giş­li­di­gi ba­ra­da okuw­çy­lar pi­kir­le­ri­ni aýd­ýar­lar. Iş­jeň ýag­daý­da gu­ral­ýan sa­pak­lar okuw­çy­lar­da gy­zyk­lan­ma dö­red­ýär hem-de olar ene di­li­mi­ziň yl­my esas­da öw­re­ni­li­şi­ne dü­şün­ýär­ler.

Türk­men di­lin­de söz­lem­le­riň gur­lu­şy­ny öw­ren­mek okuw­çy­la­ryň pi­ki­ri­ni be­ýan et­me­gi­ne, pi­kir­le­ni­şi­niň ös­dü­ril­me­gi­ne oňat tä­sir ed­ýär. Şeý­le hem sa­pa­gyň do­wa­myn­da çe­per eser­ler­den söz­lem­le­ri oka­ýa­rys. Sa­pa­gyň ahy­ryn­da okuw­çy­la­ra ýu­muş tab­şyr­mak örän äh­mi­ýet­li­dir. Bu ge­çi­len te­ma­ny ber­kit­mek­de örän tä­sir­li bol­ýar. Şo­nuň üçin hem okuw­çy­la­ra ýat­dan söz­lem­le­ri düz­me­gi we aý­dy­lyş ähe­ňi we pi­kir aň­la­dy­şy bo­ýun­ça söz­lem­le­riň to­pa­ry­ny be­ýan et­me­gi tab­şyr­mak bo­lar.

Sa­hyp­je­mal NA­ZA­RO­WA,

Gy­zy­lar­bat et­ra­by­nyň Aýt­gu­ly Gel­di­ýew adyn­da­ky 17-nji or­ta mek­de­bi­niň mu­gal­ly­my.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat