Türk­men di­li sa­pa­gy­ny okat­ma­gyň usul­la­ry

Eziz Di­ýa­ry­myz­da Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň, Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Ser­da­ry­my­zyň taý­syz ta­gal­la­la­ry ne­ti­je­sin­de ylym-bi­lim ös­dü­ril­ýär. Ýur­du­myz­da ene di­li­mi­zi we dün­ýä dil­le­ri­ni yl­my esas­da öw­ren­mä­ge hem-de ýaş­la­ra öw­ret­mä­ge be­ril­ýän üns gu­wan­dy­ry­jy ne­ti­je­le­ri ber­ýär. Hal­ky­myz­da: «Dil — hal­kyň ru­hy ha­zy­na­sy» di­ýen pa­ra­sat­ly jüm­le bar. Ha­wa, her bir hal­kyň öz mil­li di­li onuň ru­hy baý­ly­gy bo­lup dur­ýar. Hut şu nuk­daý­na­zar­dan ene di­li­mi­zi yl­my esas­da öw­ren­mek we ýaş­la­ry mil­li ruh­da ter­bi­ýe­le­mek baş ala­da­myz bo­lup dur­ýar. Mu­nuň üçin or­ta mek­dep­ler­de türk­men di­li sa­pak­la­ry gu­ra­ma­çy­lyk­ly, iň döw­re­bap usul­lar­da oka­dyl­ýar.

Türk­men di­li sa­pa­gyn­da komp­ýu­ter teh­no­lo­gi­ýa­la­ryn­dan, mul­ti­me­dia tag­ta­la­ryn­dan peý­da­lan­mak we my­sal­la­ry, gö­nük­me­le­ri slaýd şe­kil­le­ri­niň üs­ti bi­len dü­şün­dir­mek örän tä­sir­li­dir. Yn­ha, 7-nji synp­da türk­men di­li sa­pa­gyn­da mor­fo­lo­gik der­ňew ha­kyn­da gi­ňiş­le­ýin dü­şün­di­ril­ýär. Şun­da, il­ki bi­len, okuw­çy­la­ryň ün­sü­ni ge­çi­len sa­pak­la­ra çek­mek bo­lar. Çün­ki dil bi­li­min­de mor­fo­lo­gi­ýa nä­mä­ni öw­ren­ýär di­ýen so­wal bi­len mul­ti­me­dia tag­ta­da ýaz­gy­la­ry hö­dür­le­ýä­ris.

Mor­fo­lo­gi­ýa gram­ma­ti­ka­nyň bir bö­lü­mi bol­mak bi­len, on­da söz­ler lek­sik ma­ny­la­ry­nyň, mor­fo­lo­gik aý­ra­tyn­lyk­la­ry­nyň we sin­tak­tik hyz­ma­ty­nyň esa­syn­da, şol aý­ra­tyn­lyk­lar göz öňün­de tu­tu­lyp, dür­li to­par­la­ra bö­lü­nip öw­re­nil­ýär. Bu bö­lüm­de söz­le­riň gur­lu­şy, ola­ryň dü­zü­min­dä­ki asyl söz we söz ýa­saý­jy, şe­kil ýa­saý­jy, söz üýt­ge­di­ji go­şul­ma­lar, ola­ryň gör­nüş­le­ri hem-de ýe­ri­ne ýe­tir­ýän hyz­mat­la­ry kes­git­le­nil­ýär. Şun­dan hem gör­nü­şi ýa­ly, mor­fo­lo­gik der­ňew söz­le­riň gur­lu­şy­ny der­ňe­ýär, söz­ler­dä­ki go­şul­ma­la­ry kes­git­le­ýär. Söz­le­riň gur­lu­şy kes­git­le­ni­len­de, ola­ryň asyl ýa-da ýa­sa­ma söz­dü­gi, eger ýa­sa­ma söz bol­sa, söz ýa­sa­ly­şy­nyň haý­sy ýol ar­ka­ly ýa­sa­lan­dy­gy, gur­lu­şy taý­dan gör­nüş­le­ri, ýag­ny sa­da, goş­ma, tir­keş söz­dü­gi anyk­la­nyl­ýar.

Sa­pa­gyň do­wa­myn­da ki­tap­da ber­len gö­nük­me­le­ri oka­ýa­rys, ki­tap­da­ky be­ýan edil­ýän söz­lem­ler­den söz­le­ri mor­fo­lo­gik der­ňew ed­ýä­ris. Şun­da mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da de­giş­li sö­zi we söz­le­ri ýaz­ýa­rys. Şon­da sö­züň haý­sy to­pa­ra de­giş­li­di­gi­ni kes­git­le­ýä­ris we go­şul­ma­la­ry­ny bö­lüp der­ňe­ýä­ris. Bu usu­ly öz­baş­dak iş­le­me­gi we dep­der­le­ri­ne ýaz­ma­gy okuw­çy­la­ryň pi­kir­le­ri­ni baý­laş­dyr­ýar, sa­pa­ga iş­jeň gat­naş­ma­gy­ny üp­jün ed­ýär.

Sa­pa­gyň ahy­ryn­da ki­tap­da ber­len söz­lem­le­ri dep­der­le­rine gö­çür­me­gi hem-de söz­lem­dä­ki söz­le­ri mor­fo­lo­gik der­ňew et­me­gi tab­şyr­mak bo­lar.

Baý­mäm­met NA­ZA­ROW,

Gy­zy­lar­bat et­ra­byn­da­ky 25-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat