«Milli Liderimiziň «Hakyda Göwheri» Kitaby ─ Bilim We Terbiýe Mekdebiniň Gymmatly Hazynasy» Atly Täze Kitap Çapdan Çykdy

Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň «Ylym» neşirýaty tarapyndan «Milli Liderimiziň «Hakyda göwheri» kitaby ─ bilim we terbiýe mekdebiniň gymmatly hazynasy» atly täze kitap ─ ylmy-usuly gollanma çapdan çykaryldy. Eziz Watanymyz Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 30 ýyllygyna bagyşlanyp taýýarlanan bu ylmy-usuly gollanmada Türkmenistanyň Milli bilim institutynyň usulyýetçi alymlarynyň, ylmy işgärleriniň hem-de aspirantlarynyň we alymlyk derejesine dalaşgärleriniň ýazan usuly makalalary ýerleşdirildi. Makalalarda türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyzyň türkmen we iňlis dillerinde neşir edilip, giň okyjylar köpçüligine ýetirilen hem-de taryhy maglumatlaryň, baý medeni we ruhy mirasymyzyň, Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň belent buýsanjynyň çeper beýany bolup durýan «Hakyda göwheri» atly kitabynyň many-mazmuny, ähmiýeti, alym Arkadagymyzyň bu gymmatly eserini bilim we terbiýe mekdebiniň egsilmez hazynasy hökmünde okuw-terbiýeçilik işlerinde peýdalanmagyň ýollary we usullary hakynda usuly maslahatlar beýan edilen.

Ylmy-usuly gollanma Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galynyşy döwründe watansöýüji, zähmetsöýer, halkymyzyň şöhratly taryhyna, milli mirasymyza buýsanýan hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösen giň ylmy dünýägaraýyşly nesilleri terbiýeläp ýetişdirmek bilen meşgul bolýan pedagogik işgärler, bilim ulgamynyň hünärmenleri, ýokary okuw mekdepleriniň talyplary we magistrleri, şeýle hem giň okyjylar köpçüligi üçin niýetlenilen.

Bu ylmy-usuly ýygyndynyň mazmunyny düzýän makalalaryň tematikasynyň çägi giň bolup, onda umumy orta bilim berýän mekdeplerde türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Gahryman Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly kitabyny filologiýa, takyk, tebigy, jemgyýetçilik bilimleri, sungat, tehnologiýa, saglyk ylmy ugurlara degişli okuw derslerini okatmak boýunça alnyp barylýan okuw-terbiýeçilik işlerinde ylmy-usuly gollanma hökmünde esasy çeşme bolup hyzmat edip biljek gyzykly makalalar ýerleşdirildi. Şol makalalar mugallymlara bu Milli Liderimiziň bu eserini gowy özleşdirmeklerine, onuň many-mazmunyny ösüp gelýän ýaş nesle düşündirmeklerinde möhüm usuly maslahatçy bolup hyzmat eder diýip umyt baglaýarys.

Ýeri gelende bellesek Gahryman alym Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly tutumly eserini okaýan wagtyň Milli Liderimiziň türkmen halkynyň geçmişine bolan hormatdan doly bilesigelijiliginiň, ylmy-amaly gözlegleriniň, egsilmez yhlasynyň ýerine düşendigine göz ýetirýärsiň.

Ylmy-usuly gollanmada ýerleşdirilen makalalaryň mazmuny bilen jikme-jik tanyş bolanyňda Gahryman Arkadagymyzyň gadymy Änew medeniýetiniň esasynda ençeme asyrlaryň geçmegi bilen Altyndepe, Marguş ýaly gadymy siwilizasiýalaryň döremegi, XX asyryň başlarynda Rafael Pampelliniň ýolbaşçylygynda geçirilen ylmy gözleglerde tapylan gadymy däneleriň esasynda Änewiň «Ak bugdaýyň Watany» diýlip ykrar edilmegi ýaly ençeme gyzykly maglumatlara baý eseriniň öwredijilik we terbiýeçilik ähmiýeti örän ýokarydygyna göz ýetirmek kyn däl. Eserde beýan edilýän we ylmy çeşmelere esaslanýan türkmen halkynyň medeni mirasy, geçmiş-taryhy baradaky ylmy gözleglere degişli anyk maglumatlaryň pedagogik işgärler tarapyndan okuw-terbiýeçilik işlerinde döredijilikli peýdalanylmagy okaýanlaryň dünýägaraýşyny giňeltmäge, ylym-bilim derejesini ýokarlandyrmaga ukyplydyr.

Ýygyndyda ýerleşdirilen makalalarda «Hakyda göwheri» atly täze kitabyň hem Milli Liderimiziň halkymyzyň şöhratly taryhy, döredijilik mirasy hakynda toplan maglumatlarynyň paýhas düri hasaplanýandygy öran-öwran nygtalýar. Bu uly göwrümli ajaýyp eseriň gadymy oguz edebiýatyny, gahrymançylykly taryhymyzy, halkymyzyň umumadamzat gymmatlyklaryna goşan ajaýyp medeni gymmatlyklaryny, türkmen tebigatynyň ajaýyp gözelligini umumybilim edaralarynda tebigy ylymlar ugruna degişli okuw derslerini öwrenmekde-de gymmatly çeşmä öwrülendigi bellenilýär. Makalalarda alym Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly täze kitabynda döredijilik gözlegleri barada söz açyp, bu uly göwrümli kitaby döretmekde mundan ozal ýazan we giň okyjylar köpçüligine

ýetirilen dürli kitaplaryny, şeýle hem eziz Watanymyzyň at-abraýy üçin gijesini gündiz edip işleýän arheologlarymyzyň täze taryhy tapyndylar esasynda toplan maglumatlaryny, daşary ýurtlardan getirilen gymmatly golýazmalar esasynda pikir ýöredip boljak täzeçe taryhy garaýyşlary peýdalanandygyny beýan edýän maglumatlara okyjylaryň ünsi çekilýär.

Täze neşirdäki makalalaryň mazmunynda Milli Liderimiziň ylmy-filosofikeserleriniň, şol sanda «Hakyda göwheri» atly kitabynyň hem, watandaşlarymyz, aýratyn-da ösüp gelýän ýaş nesil hem-de nesil terbiýesi bilen meşgullanýan pedagogik işgärler üçin durmuş we döredijilik şamçyragy bolup hyzmat edýändigi nygtalýar. Hut şu jähetden, alym Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly kitabynyň hem merdana halkymyzyň taryhy maglumatlara daýanýan ruhy-medeni hazynasynyň dür-merjeni bolmak bilen, nesil terbiýesinde pedagogik işgärleriň ylham çeşmesi bolup hyzmat edýändigi anyk mysallaryň üsti arkaly beýan edilýär.

Gahryman Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly kitabyndaky meşhurşahsyýetlerimiz barada beýan edilen gymmatly maglumatlaryň ösüp gelýän ýaş nesle, döwrebap täze bilimleri öwretmekde mugallymlara goşmaça maglumat hökmünde peýdalanmaga mümkinçilik döredýändigi ylmy-usuly gollanmada ýerleşdirilen makalalarda aýratyn nygtalyp bellenýär hem-de şol maglumatlary haýsy okuw derslerinde we haýsy temalar öwredilende peýdalanmagyň maksada laýyk boljakdygy barada pedagogik işgärlere usuly maslahatlar berilýär.

Ylmy-usuly gollanmada orun alan makalalarda Türkmenistanyň Prezidentiniň 2024-nji ýylyň 25-nji maýynda çykaran Karary bilen tassyklanan «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynda» kesgitlenen maksatlarynda we wezipelerinde Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe bilim edaralarynda ösüp gelýän ýaş nesle baý mazmunly we ýokary hilli bilim hem-de mynasyp terbiýe bermek, milli bilim ulgamyna PISA, TIMSS, PIRLS ýaly halkara bilim maksatnamalarynyň görkezijilerini ornaşdyrmak wezipesiniň goýulandygy, şunda mekdep okuwçylarynyň okaýyş hem-de tebigy bilimler babatdaky sowatlylygyny ösdürmek we kämilleşdirmek wezipesiniň hem aýratyn orun tutýandygy, Milli Liderimiziň «Hakyda göwheri» atly kitabyny çagalarda okaýyş hem-de tebigy bilimler boýunça sowatlylygy ösdürmek, olaryň kitap okamaga bolan gyzyklanmasyny we bilimleriň egsilmez hazynasy hasaplanýan kitaplara söýgüsini, hormatyny artdyrmak, şeýle-de ösüp gelýän ýaş nesilde tebigy bilimleri öwrenmäge bolan aýratyn gyzyklanmany ösdürmek üçin okuw-terbiýeçilik işlerinde giňden peýdalanmagyň dürli usullary we usulyýet tärleri mugallymlara maslahat berilýär. Bu ugurlardaky okuw-terbiýeçilik işlerinde alym Arkadagymyzyň: «Biziň halkymyza ylma yhlaslylyk we kitaplara bolan söýgi mydama-da mahsus bolupdyr. Halk nesilden-nesle geçip gelýän kitaplary gözüniň göreji ýaly gorap saklapdyr. Biziň ata-babalarymyz hatda iň bir çykgynsyz ýagdaýlarda hem kitaplary iň bir gymmatly zat hökmünde duşmanlardan gizläpdirler» diýen çuňňur mazmunly sözlerini pedagogik işgärleriň esasy ýörelge edinmekleriniň maksada laýyk boljakdygy aýratyn nygtalýar.

Alym Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly kitabynda Zemindäki ýaşaýşyň iň gymmatly çeşmesi we iňňän möhüm şerti hasaplanýan suw, ata-babalarymyz tarapyndan onuň ýeriň astyndan çykarylyşy, kärizler arkaly ekerançylykda ulanylyşy, täsin suwaryş ulgamlaryny döredişi barada hem köp sanly gymmatly maglumatlaryň beýan edilendigi Milli Liderimiziň: «Dünýäde örän seýrek duş gelýän käriz suw ulgamy arkaly ýeriň göbeginden çykarylýan jana şypaly suw bolsa çeleklere salnyp, uzak menzillere alnyp gidilipdir, edil Käbeden getirilen mukaddes aby-zemzem ýaly paýlanylypdyr, şeýdibem, sogap gazanypdyrlar» diýen sözleriniň bu aýdylanlaryň anyk subutnamasydygy, söhbeti edilýän bu kitapdaky şunuň ýaly gyzykly we täsirli maglumatlaryň umumy orta bilim berýän mekdeplerde tebigaty öwreniş, geografiýa, ekologiýa, biologiýa, himiýa derslerinde okuwçylara arassa suwuň ýaşaýyş we ynsan saglygy üçin ähmiýeti, tebigatda suw baýlyklarynyň ýaýraýşy we olary rejeli peýdalanmak baradaky zerur düşünjeleri okuwçylara öwretmekde gymmatly bolup durýandygyny nygtalýan usuly maslahatlar ylmy-usuly gollanmadaky makalalaryň mazmunynda öz beýanyny tapypdyr.

Täze neşiriň mazmunyny düzýän ylmy-usuly makalalarda Gahryman Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly ajaýyp eserinde düýpli ylmy esasda beýan edilen gymmatly maglumatlaryň ýaş nesle öwredilmeginiň tebigatyň her bir pasylynyň, gije-gündiziň, ähli tebigy baýlyklaryň näderejede ynsan we janly organizmler üçin möhümdigine, olaryň gadryny bilip, pasyllaryň her bir pursatynda eziz Watanyň we mähriban halkyň üçin peýdaly işlere baş goşup, döredijilikli zähmet çekmegiň, özüňden ýagşy at galdyryp ýaşamagyň zerurdygyna düşünmäge kömek edýändigi nygtalýar hem-de bu babatda mugallymlara usuly maslahatlar berilýär.

Ylmy-usuly gollanmadaky makalalarda Gahryman Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly kitabynda beýan edilen taryhy maglumatlaryň, medeni- ruhy mirasymyzy diňe bir ylmy nukdaýnazardan düýpli öwrenmek we ulgamlaşdyrmak bilen çäklenmän, eýsem, häzirki zaman dünýäsine akyl ýetirmegiň syryny, usullaryny we ýollaryny hem salgy berýändigi, şeýle sazlaşygyň, öz nobatynda, Türkmenistanyň durnukly ösüşiniň girewidigi, galyberse-de, taryhymyzy we milli mirasymyzy öwrenmäge bu çemeleşmäniň milli aňyýetiň we watansöýüjiligiň kemala gelmeginde täsirli guraldygy köp sanly mysallaryň esasynda açylyp görkezilýär. Milli Liderimiziň «Hakyda göwheri» atly kitabyndaky: «Öwrenmek, bilmek durmuşyň bütin dowamynda saňa örän gerek. Sen näçe okumyş, erjel hem bolsaň, her bir ugruň hem öz tapylgysyz ussatlarynyň bardygyny unutma! Olara hut şonuň üçin hem sarpa goýmagy başar. Sebäbi her bir işde ussatlyga ýetmek, uçursyz uly zehiniň we yhlasyň, ukybyň miwesidir» diýen çuňňur mazmunly sözlerini mugallymlaryň gündelik alyp barýan okuw-terbiýeçilik işlerinde, hünär derejesini ýokarlandyrmakda we mugallymçylyk ussatlygyny kämilleşdirmekde baş ýörelge edinmekleri täze neşirdäki ylmy-usuly makalalarda pedagogik işgärlere maslahat berilýär.

Sapargeldi Durdyýew,

Türkmenistanyň Milli bilim institutynyň

Bilim işgärleriniň hünärini kämilleşdiriş

bölüminiň müdiri, biologiýa ylymlarynyň

doktory, dosent.