YLMY-BARLAGLARYŇ WE INNOWASIÝALARYŇ DABARASY: “SCIENCE FAIR-2026”

Türkmenistanyň ylym-bilim ulgamynda täzeçil pikirlenişiň we inženerçilik çözgütleriniň merkezi bolan Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersiteti, ýaşlaryň intellektual kuwwatyny açyp görkezmekde nobatdaky üstünligine beslendi. Uniwersitetiň Himiki we nanotehnologiýalar fakultetiniň gurnamagynda geçirilen “Science fair-2026” ylmy işleriň sergisi, ýurdumyzyň ylmy ösüşine täze itergi berdi.

Ýaňy ýakynda geçirilen bu bäsleşige fakultetiň 1-nji we 4-nji ýyl talyplarynyň arasyndan jemi 250-ä golaý talyp gatnaşdy. Bäsleşigiň dowamynda emin agzalary işleriň ylmy esaslylygyna, häzirki döwrüň talaplaryna laýyklygyna, şeýle-de talyplaryň öz işlerini dizaýn, edebiýatlara salgylanmak we suhangöýlik ussatlygy arkaly düşündirip bilmek ukybyna ýokary baha berdiler. Ýeňiji bolan taslamalar özleriniň amaly ähmiýeti bilen tapawutlandylar:

“Ekologik durnuklylyk” ugry boýunça: “Akylly gaplamalar üçin antosianlar bilen baýlaşdyrylan biopolimer örtüklerini döretmek” atly ylmy taslama işi        1-nji orna mynasyp boldy. Bu iş häzirki zaman “akylly gaplama” (smart packaging) tehnologiýalaryna esaslanýar. Antosianlaryň (tebigy boýag maddalary) biopolimerler bilen utgaşdyrylmagy, iýmit önümleriniň saklanyş möhletini kesgitlemäge we ekologiýa zyýansyz, dargap bilýän materiallary ulanmaga mümkinçilik berýär. Haçan-da et önümleri bu döredilen material bilen gaplanan ýagdaýynda önümiň nähili derejede täzedigini ýa-da könelendigini gaplama materialyň reňkiniň üýgemegi arkaly görmek bolýar.

“Materiallary öwrenmek we nanotehnologiýa” ugry boýunça: “Fotokatalitik goýulmalar üçin moçewina esasly grafitli uglerod nitrid kompozit materialynyň ýaşyl sintezi” atly ylmy taslama işi birinji orny eýeledi. Bu taslama foto-kataliz arkaly suwdaky organiki birleşmeleri arassalamaga gönükdirilendir. Uglerod nitridiniň ýaşyl sintez usuly bilen öndürilmegi energiýa sarp edilişini azaldýar we nanotehnologiýanyň daşky gurşawy goramakdaky kuwwatyny görkezýär.

“Himiki tehnologiýa we inžiniring” ugry boýunça: 4-nji ýyl talyplarynyň “Termohrom akylly boýaglary öndürmegiň tehnologiýasy we olaryň ulanylyşy” atly ylmy taslama işi 1-nji orna mynasyp boldy. Termohrom boýaglaryň döredilmegi temperaturanyň üýtgemegine görä reňkini üýtgedýän materiallaryň inženerçilik mümkinçiliklerini açýar. Bu taslama energiýa tygşytlaýjy binalary gurmakda we senagat enjamlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmekde uly ähmiýete eýedir.

Çäräniň jemleýji dabarasynda talyplaryň diňe bir ylmy däl, eýsem medeni-döredijilik zehinleri hem äşgär boldy. Bäsleşigiň dowamynda “Iň gowy ylmy işiň tanyşdyrylyşy”, “Iň gowy ylmy ýolbaşçy” we “Iň gowy plakat dizaýny” ýaly ugurlar boýunça hem höweslendiriji orunlar kesgitlenildi. Ýeňijilere hormat hatlarynyň we gymmat bahaly sowgatlaryň gowşurylmagy, ýaşlaryň ylmy barlaglara bolan höwesini has-da artdyrdy.