Ýur­du­my­zyň bi­lim ul­ga­my döw­re­bap öz­gert­me­ler ýo­lun­da

Belent üstünlikleri we gel­jek­ki ösüş­le­ri na­zar­la­ýan bi­lim öz­gert­me­le­ri bar­ha ýaý­baň­lan­dy­ry­lyp, ýaş nes­liň sag­dyn ke­ma­la gel­me­gi, be­den we ru­hy taý­dan ka­da­ly ös­me­gi, bi­li­miň döw­re­bap­laş­dy­ryl­ma­gy ýa­ly mak­sat­na­ma­la­ýyn iş­le­riň ge­ri­mi has-da gi­ňel­ýär. Ýur­du­myz­da ýaş ne­sil ha­kyn­da edil­ýän uly ala­da­la­ryň ne­ti­je­si bi­lim öz­gert­me­le­ri­niň ro­waç­lan­ma­gy­ny üp­jün ed­ýär. Ýaş nes­le dün­ýä tej­ri­be­si­niň ýo­ka­ry ga­za­nan­la­ry­na la­ýyk bi­lim öwredilmegi, ýaş­la­ryň dö­re­di­ji­lik müm­kin­çi­lik­le­ri­niň açy­lyp, dün­ýä­ga­ra­ýyş­la­ry­nyň gi­ňe­me­gi­ne şert dö­red­ýär.

Bi­lim öz­gert­me­le­ri­niň oňyn ne­ti­je­le­ri ýur­du­my­zyň öňe bar­ýan ýo­lun­da­ky esa­sy da­ýan­jy bo­lup dur­ýar. Yl­my esas­da uzak möh­let­le­ýin mak­sat­na­ma­lar we me­ýil­na­ma­lar bi­len bag­la­ny­şyk­ly tä­ze öz­gert­me­ler dur­mu­şy­my­zyň äh­li ugur­la­ry­na or­naş­dy­ryl­ýar. Bu ul­gam­da in­no­wa­si­ýa­la­ry we tä­ze teh­no­lo­gi­ýa­la­ry or­naş­dyr­mak üs­tün­lik­li al­nyp ba­ryl­ýar, dün­ýä tej­ri­be­si­niň, yl­myň tä­ze ga­za­nan­la­ry­nyň müm­kin­çi­lik­le­ri hem çuň­ňur öw­re­nil­ýär. Hä­zir­ki wagt­da okat­ma­gyň, bi­lim öw­ret­me­giň hi­li­ne aý­ra­tyn üns ber­lip, teh­no­lo­gi­ýa tä­ze­lik­le­ri, bu ugur­lar­da­ky oňyn tej­ri­be­ler mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ryn­da, or­ta mek­dep­ler­de giň­den or­naş­dy­ryl­ýar. «Türk­me­nis­tan­da umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okat­ma­gyň usu­ly­ýe­ti­ni kä­mil­leş­dir­me­giň 2028-nji ýy­la çen­li Kon­sep­si­ýa­sy­nyň» we­zi­pe­le­ri tap­gyr­ma-tap­gyr al­nyp ba­ryl­ýar. Yl­myň, bi­li­miň ga­za­nan­la­ry­nyň dur­mu­şa or­naş­dy­ryl­ma­gy ne­ti­je­sin­de, ýur­du­myz asyl­ly ýö­rel­ge­le­re eýe­rip, gel­jek­ki tä­ze üs­tün­lik­le­ri na­zar­la­ýar. Mer­da­na hal­ky­my­zyň dur­mu­şy­nyň äh­li ugur­la­ry ba­bat­da­ky oňyn öz­gert­me­ler — ne­sil ter­bi­ýe­si­niň döw­re­bap­laş­dy­ryl­ma­gy, ýaş­la­ryň ylym-bi­lim müm­kin­çi­lik­le­ri­niň art­dy­ryl­ma­gy döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň ile­ri tu­tul­ýan ugur­la­ry bol­ma­gyn­da gal­ýar.

Hä­zir­ki dö­wür­de dur­muş çalt dep­gin­ler bi­len öz­ger­ýär, dün­ýä­niň bi­lim ul­ga­my in­no­wa­si­ýa ösüş­le­ri­ne eýe bol­ýar. Bi­lim ber­me­giň mag­lu­mat, elekt­ron okuw-usu­ly gur­luş­lar bi­len bag­ly dür­li-dür­li müm­kin­çi­lik­le­ri peý­da bol­ýar. Bi­lim ber­me­giň äh­li bas­gan­çak­la­ryn­da okat­ma­gyň mak­sat­na­ma­la­ry­ny ýo­ka­ry hil­li elekt­ron gö­te­ri­ji­dä­ki mag­lu­mat­lar (elekt­ron ki­tap­lar, elekt­ron se­mi­nar­lar we beý­le­ki­ler) hem-de de­giş­li usul­lar (uzak ara­lyk­dan bi­lim ber­mek we baş­ga­lar) esa­syn­da kä­mil­leş­dir­mek hä­zir­ki za­man bi­lim ul­ga­my­nyň öňün­dä­ki esa­sy we­zi­pe­ler bo­lup dur­ýar.

San­ly bi­li­miň ös­dü­ril­me­gi mag­lu­mat-ara­gat­na­şyk teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­nyň ula­ny­lyş ge­ri­mi­ni has-da gi­ňeld­ýär. Hä­zir­ki bar­ha çalt dep­gin­ler bi­len öz­ger­ýän dün­ýä­de bi­lim ul­ga­my­nyň dür­li bas­gan­çak­la­ryn­da mag­lu­mat-ara­gat­na­şyk teh­no­lo­gi­ýa­la­ryn­dan peý­da­lan­mak döw­re­bap ýö­rel­ge­dir.

San­ly bi­lim ul­ga­my­ny eme­le ge­tir­ýän mag­lu­mat-ara­gat­na­şyk teh­no­lo­gi­ýa­sy — bu ýö­ri­te prog­ram­ma­ly teh­ni­ki se­riş­de bo­lup, gur­luş, mik­rop­ro­ses­sor go­run­da, ha­sap­la­ýyş teh­ni­ka­syn­da, şo­nuň ýa­ly-da, hä­zir­ki za­man se­riş­de­le­rin­de mag­lu­ma­ty äki­di­ji ul­gam­lar, mag­lu­ma­ty alyş­mak, ýyg­na­lan mag­lu­mat bo­ýun­ça hyz­mat­lar bi­len üp­jün et­mek, mag­lu­ma­ty sak­la­mak, gaý­ta­dan iş­le­mek, mag­lu­ma­ty ber­mek we komp­ýu­ter to­run­da­ky mag­lu­mat gor­la­ry­nyň el­ýe­ter­li­li­gi, glo­bal­ly­gy we beý­le­ki­ler de­giş­li­dir. Soň­ky ýyl­lar­da mag­lu­mat we ara­gat­na­şyk teh­no­lo­gi­ýa­la­ry ös­ýär. Şeý­le teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň ös­dü­ril­me­gi bi­len esa­sy mak­sat mag­lu­mat se­riş­de­le­ri­ni we mag­lu­mat gat­na­şyk­la­ry­ny çalt alyş­ma­ga müm­kin­çi­lik dö­ret­mek­dir.

Elekt­ron öw­re­di­ji se­riş­de­le­re dür­li gör­nüş­li mag­lu­mat­la­ry sak­la­ma­ga ukyp­ly bo­lan ta­nyş­dyr­ma­lar (pre­zen­ta­si­ýa­lar), su­rat­lar, çyz­gy­lar, diag­ram­ma­lar, au­dio we wi­deo­ýaz­gy­lar, tekst­ler we beý­le­ki­ler de­giş­li­dir. Bu­lar­da di­dak­ti­ki, teh­ni­ki, gu­ra­ma­çy­lyk, es­te­ti­ki hä­si­ýet­li esa­sy ýö­rel­ge­ler öw­re­ni­len bol­ma­ly­dyr.

Elekt­ron ki­tap­ha­na­lar, elekt­ron ki­tap­lar ba­ra­da­ky gy­zyk­lan­ma­lar hem dün­ýä jem­gy­ýet­çi­li­gin­de bi­lim ul­ga­my­nyň yk­rar edi­len tä­ze­lik­le­ri­ne de­giş­li­dir, ola­ryň ula­ny­ly­şy­nyň ge­ri­mi bar­ha gi­ňel­ýär. Elekt­ron ki­tap­la­ryň amat­ly okuw se­riş­de­si ha­sap­lan­ýan­dy­gy­ny, onuň oky­jy­la­ry­nyň kö­pel­ýän­di­gi­ni bel­le­me­li­di­ris. Bu oky­jy­nyň ki­tap oka­ma­ga sarp ed­ýän zäh­me­ti­ni we ki­tap­ha­na bar­mak üçin sarp ed­ýän wag­ty­ny tyg­şyt­la­ma­ga ýar­dam ed­ýän­di­gi bi­len amat­ly­dyr. Goş­ma­ça mag­lu­mat se­riş­de­le­ri­ne söz­lük­ler, gys­ga­ça dü­şün­di­riş­ler, hres­to­ma­ti­ýa­lar, dö­wür­le­ýin hem-de pu­dak­la­ýyn ne­şir­ler, bin­ýat­lyk mag­lu­mat­la­ra sal­gy­lan­ma­lar, saýt­lar, so­rap-jo­gap, tor ul­gam­la­ry we beý­le­ki­ler de­giş­li­dir. Okat­ma­gyň usu­ly­ýe­tin­de mu­gal­lym­lar goş­ma­ça mag­lu­mat­la­ry hem öw­ren­me­li­dir. Çün­ki mu­gal­lym okad­ýan sa­pa­gy­ny has-da gi­ňiş­le­ýin göz öňü­ne ge­tir­me­li­dir, ter­bi­ýe­çi­lik sa­pak­la­ryn­da söz­lük­ler bi­len iş­le­me­giň äh­mi­ýe­ti­ni ýaş­la­ra dü­şün­di­rip dur­ma­ly­dyr. Bu mag­lu­mat­lar ýaş­la­ryň dün­ýä­ga­raý­şy­nyň gi­ňe­me­gi üçin äh­mi­ýet­li­dir, çün­ki okuw­çy söz­lük­le­riň äh­mi­ýe­ti­ne has-da çuň­ňur göz ýe­tir­ýär, oka­mak, öw­ren­mek en­dik­le­ri kä­mil­leş­ýär.

Oku­wyň we usu­ly­ýe­tiň esa­sy gör­ke­zi­ji­le­ri mak­sat­na­ma­sy (sa­pa­gyň mak­sa­dy, onuň maz­mu­ny, we­zi­pe­si), ter­tip bo­ýun­ça ge­çi­ri­li­şi bo­lup dur­ýar. Şeý­le okuw usu­ly di­ňe bir okuw sa­pak­la­ry­ny ge­çir­mek bi­len bag­la­ny­şyk­ly mag­lu­mat­la­ry däl, eý­sem, ter­bi­ýe­çi­lik iş­le­ri­ni ge­çir­mä­ge de­giş­li pe­da­go­gik usul­la­ry hem öz içi­ne al­ýar. Bu­la­ra sa­pak­dan da­şa­ry çä­re­le­riň ge­çi­ri­li­şi, maş­ga­la bi­len mek­de­biň gat­na­şy­gy, ata-ene­ler bi­len ara­bag­la­ny­şyk­ly iş­ler we şu­ňa meň­zeş çä­re­le­riň usu­ly­ýe­ti de­giş­li bo­lup bi­ler.

Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň, Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Ser­da­ry­my­zyň taý­syz ta­gal­la­la­ry bi­len hä­zir­ki wagt­da ýur­du­my­zyň ýaş nes­li ha­kyn­da­ky ala­da döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň ile­ri tu­tul­ýan ugur­la­ry­nyň bi­ri­dir. Ýur­du­myz­da ýaş nes­liň bi­lim­li, ter­bi­ýe­li, sag­dyn bol­ma­gy, bilimleri özleşdirmegi, mäh­ri­ban Wa­ta­ny­my­za, ene top­ra­gy­my­za, ata-ba­ba­la­ry­my­zyň mil­li ah­lak ýö­rel­ge­le­ri­ne we­pa­ly adam­lar bo­lup ýe­tiş­me­gi üçin ägirt uly mak­sat­na­ma­la­ýyn iş­ler al­nyp ba­ryl­ýar.

Ça­ry­my­rat AN­NAO­RA­ZOW,

Aş­ga­bat şä­her Baş bi­lim mü­dir­li­gi­niň baş­ly­gy.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat