Okatmagyň usulyýeti — bilim özgertmeleriniň binýady

Şu ýy­lyň ýan­war aýy­nyň 5 — 7-si ara­ly­gyn­da ýur­du­my­zyň et­rap­dyr şä­her­le­rin­de bi­lim iş­gär­le­ri­niň üç gün­lük usu­ly-ama­ly okuw­la­ry gu­ra­ma­çy­lyk­ly ge­çi­ril­ýär. Usu­ly-ama­ly okuw­lar­da «Türk­me­nis­tan­da umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okat­ma­gyň usu­ly­ýe­ti­ni kä­mil­leş­dir­me­giň 2028-nji ýy­la çen­li Kon­sep­si­ýa­sy­ny» hem-de ony ama­la aşyr­mak bo­ýun­ça ýe­ri­ne ýe­ti­ril­me­li iş­le­riň Me­ýil­na­ma­sy­ny, kä­mil, edep-ter­bi­ýe­li ýaş­la­ry ke­ma­la ge­tir­mek bo­ýun­ça bi­lim iş­gär­le­ri­niň öňün­de dur­ýan we­zi­pe­le­ri dur­mu­şa or­naş­dyr­ma­gyň iş tej­ri­be­le­ri ba­ra­da gi­ňiş­le­ýin söh­bet edil­di. 2025 — 2026-njy okuw ýy­ly­nyň bi­rin­ji ýa­ry­my­nyň jem­le­ri we ikin­ji ýa­ry­myn­da ýe­ri­ne ýe­ti­ril­me­li iş­ler ara al­nyp mas­la­hat­la­şyl­dy.

Usu­ly-ama­ly okuw­lar Ar­ka­dag şä­he­ri­niň bi­lim mü­dir­li­gi­ne de­giş­li 9-njy ça­ga­lar bak­ja-ba­gyn­da üç gü­nüň do­wa­myn­da ge­çi­ri­lip, mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň ýol­baş­çy­la­ry­dyr pe­da­go­gik iş­gär­le­ri iş­jeň gat­naş­dy­lar. Usu­ly-ama­ly oku­wyň esa­sy mak­sa­dy — tej­ri­be alyş­mak, öň­de­ba­ry­jy iş tej­ri­bä­ni ýaý­rat­mak we okat­ma­gyň dün­ýä ül­ňü­le­ri­ne la­ýyk gel­ýän nus­ga­la­ry­ny bi­lim işi­ne or­naş­dyr­mak­dan yba­rat­dyr. Okuw­la­ryň do­wa­myn­da ösüp gel­ýän ýaş nes­le ata-ba­ba­la­ry­my­zyň öwüt-ün­dew­le­ri esa­syn­da bi­lim-ter­bi­ýe ber­me­gi has-da kä­mil­leş­dir­me­giň mil­li bi­lim ul­ga­my­nyň esa­sy we­zi­pe­si­di­gi­ni, bi­lim öz­gert­me­le­ri­ni iş­jeň­leş­dir­mek, «Türk­me­nis­tan­da umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okat­ma­gyň usu­ly­ýe­ti­ni kä­mil­leş­dir­me­giň 2028-nji ýy­la çen­li Kon­sep­si­ýa­sy­ny» dur­mu­şa ge­çir­mek­de mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň pe­da­go­gik iş­gär­le­ri­niň öňün­de dur­ýan we­zi­pe­ler ba­ra­da­ky çy­kyş­lar diň­le­nil­di.

Şä­he­riň 5-nji ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň mü­di­ri Nur­ja­han Ho­ja­dur­dy­ýe­wa­nyň «Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ryn­da ata-ene­ler bi­len döw­re­bap, ne­ti­je­li iş­le­ri alyp bar­mak­da öň­de­ba­ry­jy hal­ka­ra tej­ri­be­le­ri­ni öw­ren­mek we iş tej­ri­bä or­naş­dyr­mak», 7-nji ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň mü­di­ri Gül­nar Aşy­ro­wa­nyň «Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ryn­da bi­lim iş­gär­le­ri­niň pe­da­go­gik us­sat­ly­gy­ny kä­mil­leş­dir­mek mak­sa­dy bi­len, pe­da­go­gik ge­ňe­şiň işi­niň ne­ti­je­li­li­gi­ni döw­rüň ta­lap­la­ry­na la­ýyk­lyk­da gu­ra­ma­gyň usul­la­ry», 10-njy ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň mü­di­ri Ogul­na­bat Gur­ban­dur­dy­ýe­wa­nyň «Türk­me­nis­tan­da umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okat­ma­gyň usu­ly­ýe­ti­ni kä­mil­leş­dir­me­giň 2028-nji ýy­la çen­li Kon­sep­si­ýa­sy­na» la­ýyk­lyk­da, mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň ýol­baş­çy­la­ry­nyň öňün­de dur­ýan we­zi­pe­ler we ola­ry dur­mu­şa ge­çir­me­giň ýol­la­ry» at­ly çy­kyş­la­ry has-da tä­sir­li bol­dy. Şeý­le-de, mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň pe­da­go­gik iş­gär­le­ri bi­len ge­çi­ri­len usu­ly-ama­ly okuw­lar­da ça­ga ter­bi­ýe­si­niň der­wa­ýys­ly­gy, sa­pak­la­ryň tä­sir­li­li­gi­ni art­dyr­mak üçin ça­ga­lar bi­len iş­jeň oýun­la­ry gu­ra­mak hem-de ön­de dur­ýan we­zi­pe­ler ara al­nyp mas­la­hat­la­şyl­dy.

Aman­ja­han PIR­LI­ÝE­WA,

Ar­ka­dag şä­her bi­lim mü­dir­li­gi­niň mek­de­be çen­li bi­lim, ter­bi­ýe bö­lü­mi­niň baş­ly­gy.

* * *

Bal­ka­na­bat şä­he­rin­dä­ki ýö­ri­te­leş­di­ri­len 15-nji or­ta mek­dep­de ta­ryh, jem­gy­ýe­ti öw­re­niş, hu­kuk, Türk­me­nis­ta­nyň me­de­ni mi­ra­sy, dün­ýä me­de­ni­ýe­ti ders­le­ri bo­ýun­ça usu­ly-ama­ly okuw­lar gu­ral­dy. Usu­ly-ama­ly oku­wa Bal­ka­na­bat şä­he­rin­de ýer­leş­ýän or­ta mek­dep­le­riň 36-syn­dan ta­ryh mu­gal­lym­la­ry­nyň 120-si gat­naş­dy.

Üç gün­lük usu­ly-ama­ly okuw­da mu­gal­lym­lar öz­le­ri­ne ber­ki­di­len te­ma­lar bo­ýun­ça tä­sir­li çy­kyş et­di­ler. Usu­ly-ama­ly oku­wyň do­wa­myn­da tej­ri­be­li mu­gal­lym­lar ýaş mu­gal­lym­la­ra ha­ly­pa mas­la­hat­la­ry­ny ber­di­ler. Şeý­le hem, usu­ly-ama­ly okuw­lar­da 2025—2026-njy okuw ýy­ly­nyň ikin­ji ýa­rym ýyl­ly­gyn­da ýe­ri­ne ýe­ti­ril­me­li we­zi­pe­ler kes­git­le­nil­di.

Usu­ly-ama­ly okuw­da «Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň, Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Ser­da­ry­my­zyň nus­ga­lyk ki­tap­la­ry­ny peý­da­lan­ma­gyň äh­mi­ýe­ti» di­ýen te­ma­dan çy­kyş et­dim. Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň, Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Ser­da­ry­my­zyň aja­ýyp ki­tap­la­ry ta­ryh mu­gal­lym­la­ry üçin hem baş gol­lan­ma­dyr. Bu aja­ýyp ki­tap­lar­da be­ýan edil­ýän ta­ry­hy mag­lu­mat­la­ry, ro­wa­ýat­la­ry ta­ryh mu­gal­lym­la­ry sa­pak­la­ryn­da giň­den peý­da­lan­ýar­lar. Bu ki­tap­lar­da türk­men hal­ky­nyň baý geç­mi­ş ta­ry­hy dog­ru­syn­da gym­mat­ly mag­lu­mat­lar be­ýan edil­ýär.

Hem­ra TÄÇ­GY­LY­JOW,

Bal­ka­na­bat şä­he­rin­dä­ki 17-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

* * *

Te­jen et­ra­byn­da­ky 6-njy or­ta mek­dep­de türk­men di­li we ede­bi­ýat mu­gal­lym­la­ry­nyň ýan­war usu­ly-ama­ly okuw­la­ry ge­çi­ril­di. Usu­ly-ama­ly okuw­da edilen çykyşlarda ha­ly­pa mu­gal­lym­la­ryň iş tej­ri­be­le­ri we usu­ly mas­la­hat­la­ry diň­le­nil­di. «Ede­bi­ýat der­si­niň üs­ti bi­len okuw­çy­lar­da umu­ma­dam­zat gym­mat­lyk­la­ry­ny ter­bi­ýe­le­me­giň iş tej­ri­be­sin­den» at­ly çy­kyşymyzda hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň «Türk­me­nis­ta­nyň Bi­ta­rap­ly­gy — pa­ra­hat­çy­ly­gyň we yna­nyş­ma­gyň aý­dyň ýo­ly» at­ly ki­ta­by­nyň mu­gal­lym­la­ra bu ugur­da gym­mat­ly gol­lan­ma bo­lup dur­ýan­dy­gyny aý­ra­tyn bel­läp geçdim.

«Türk­me­nis­tan­da umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okat­ma­gyň usu­ly­ýe­ti­ni kä­mil­leş­dir­me­giň 2028-nji ýy­la çen­li Kon­sep­si­ýa­sy­nyň» maz­mu­ny­na la­ýyk­lyk­da ede­bi­ýat sa­pak­la­ryn­da okat­ma­gyň öň­de­ba­ry­jy, has kä­mil, ýo­ka­ry ne­ti­je­li usul­la­ry­ny giň­den or­naş­dyr­mak ar­ka­ly ýaş nes­liň kal­byn­da ata Wa­ta­na, onuň şöh­rat­ly ta­ry­hy­na, mer­da­na we zäh­met­sö­ýer hal­ky­my­zyň mil­li däp-des­sur­la­ry­na, edep-ka­da­la­ry­na, ru­hy-ah­lak gym­mat­lyk­la­ry­na, me­de­ni hem-de ru­hy mi­ra­sy­na buý­san­jyň we söý­gi­niň ke­ma­la ge­ti­ril­me­gi­ne aý­ra­tyn üns be­ril­me­li­di­gi nyg­tal­dy.

An­na­täç ÇA­RY­ÝA­RO­WA,

Te­jen et­ra­byn­da­ky 32-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

* * *

Baý­ra­ma­ly şä­he­rin­dä­ki 10-njy or­ta mek­dep­de ma­te­ma­ti­ka mu­gal­lym­la­ry­nyň usu­ly-ama­ly okuw­la­ry ge­çi­ril­di. «Türk­me­nis­tan­da umu­my­bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça okat­ma­gyň usu­ly­ýe­ti­ni kä­mil­leş­dir­me­giň 2028-nji ýy­la çen­li Kon­sep­si­ýa­sy­ny» ama­la aşyr­mak bo­ýun­ça ýe­ri­ne ýe­ti­ril­me­li çä­re­le­ri dur­mu­şa ge­çir­mek­de ma­te­ma­ti­ka mu­gal­lym­la­ry ta­ra­pyn­dan al­nyp ba­ryl­ýan iş­ler ba­ra­da pi­kir al­şyl­dy. Usu­ly-ama­ly okuw­da «Ma­te­ma­ti­ka sa­pak­la­ryn­da okuw­çy­lar­da Wa­ta­na bo­lan söý­gi­ni ter­bi­ýe­le­me­giň ýol­la­ry» di­ýen te­ma bo­ýun­ça çy­kyş et­dim we kär­deş­le­ri­miz bi­len pi­kir al­şyp, tej­ri­be­le­ri­mi­zi paý­laş­dyk.

Ak­ja GAR­ÝAG­DY­ÝE­WA,

Baý­ra­ma­ly şä­he­rin­dä­ki da­şa­ry ýurt dil­le­ri­ne ýö­ri­te­leş­di­ri­len 12-nji or­ta mek­de­biň ýo­ka­ry de­re­je­li ma­te­ma­ti­ka mu­gal­ly­my.

* * *

Türk­me­na­bat şä­he­rin­dä­ki 13-nji or­ta mek­dep­de baş­lan­gyç synp mu­gal­lym­la­ry­nyň usu­ly-ama­ly okuw­la­ry gu­ra­ma­çy­lyk­ly ge­çi­ril­di. Usu­ly-ama­ly okuw­da mu­gal­lym­la­ryň bir­nä­çe te­ma­lar bo­ýun­ça çy­kyş­la­ry diň­le­nil­di. «Okuw-ter­bi­ýe­çi­lik iş­le­rin­de okuw­çy­lar­da ki­tap oka­ma­ga hö­we­si dö­ret­mä­ge we ýat­dan ha­sap­la­mak en­dik­le­ri­ni, ýat­keş­li­gi­ni, öz­baş­dak pi­kir­le­niş en­dik­le­ri­ni ös­dür­mä­ge gö­nük­di­ri­len iş­le­ri alyp bar­ma­gyň ýol­la­ry» di­ýen te­ma­dan çy­kyş et­dim. Usu­ly-ama­ly okuw­da baş­lan­gyç synp mu­gal­lym­la­ry bi­len, esa­san hem, okuw-ter­bi­ýe­çi­lik iş­le­rin­de in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýa­la­ry ulan­ma­gyň äh­mi­ýe­ti ba­ra­da pi­kir al­şyl­dy.

Gü­löw­ser KA­RI­MO­WA,

Türk­me­na­bat şä­he­rin­dä­ki ta­kyk we te­bi­gy ugur­ly ders­le­re ýö­ri­te­leş­di­ri­len 39-njy or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

* * *

Aş­ga­bat şä­he­rin­dä­ki 109-njy ça­ga­lar bak­ja-ba­gyn­da mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň ter­bi­ýe­çi­le­ri­niň, mu­gal­lym­la­ry­nyň we şe­pa­gat uýa­la­ry­nyň üç gün­lük usu­ly-ama­ly okuw­la­ry gu­ral­dy. Bu ýer­de bir­nä­çe te­ma­lar bo­ýun­ça tej­ri­be­li ter­bi­ýe­çi­le­riň çy­kyş­la­ry diň­le­nil­di. On­da Aş­ga­bat şä­he­rin­dä­ki 87-nji ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň ter­bi­ýe­çi­si Ogul­nä­zik Ha­la­mo­wa­nyň «Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň kör­pe­le­ri­ne mil­li ruh­da bi­lim-ter­bi­ýe ber­mek işin­de Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň, Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Ser­da­ry­my­zyň nus­ga­lyk ki­tap­la­ry­nyň äh­mi­ýe­ti», 25-nji ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň ter­bi­ýe­çi­si Gül­ba­har Ata­ýe­wa­nyň «Ça­ga­la­ryň ýaş aý­ra­tyn­ly­gy­na la­ýyk­lyk­da, to­par­lar­da ata-ene­ler bi­len ge­çi­ril­ýän iş­le­ri döw­re­bap gu­ra­ma­gyň usul­la­ry», 34-nji ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň uly (mek­de­be taý­ýar­la­ýyş) to­pa­ry­nyň ter­bi­ýe­çi­si Mäh­ri Şa­dur­dy­ýe­wa­nyň «Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry­nyň okuw-ter­bi­ýe­çi­lik iş­le­ri­ni «Bi­lim ha­kyn­da» Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nu­ny­na (re­je­le­nen gör­nü­şi) we Döw­let bi­lim stan­dar­ty­nyň ta­lap­la­ry­na la­ýyk­lyk­da gu­ra­ma­gyň we işiň ne­ti­je­li­li­gi­ni ýo­kar­lan­dyr­ma­gyň ugur­la­ry» di­ýen te­ma­da­ky çy­kyş­la­ry tä­sir­li­li­gi bi­len ta­pa­wut­lan­dy. Şeý­le hem kör­pe­le­riň bi­le­si­ge­li­ji­li­gi­ni art­dyr­mak­da, ola­ry sa­pak­la­ra gy­zyk­lan­dyr­mak­da iň kä­mil usul­la­ryň or­naş­dy­ryl­ma­ly­dy­gy ba­ra­da ha­ly­pa ter­bi­ýe­çi­le­riň iş tej­ri­be­le­ri ha­kyn­da aý­ra­tyn dur­lup ge­çil­di.

Ma­ýa­gö­zel SA­ZA­KO­WA,

Aş­ga­bat şä­her Baş bi­lim mü­dir­li­gi­niň mek­de­be çen­li bi­lim, ter­bi­ýe we mek­dep­den da­şa­ry eda­ra­lar bö­lü­mi­niň mü­di­ri.

* * *

Da­şo­guz şä­he­rin­dä­ki 6-njy or­ta mek­dep­de baş­lan­gyç synp­la­ryň mu­gal­lym­la­ry­nyň üç gün­lük usu­ly-ama­ly okuw­la­ry ge­çi­ril­di. Oňa şä­her­dä­ki mek­dep­le­riň baş­lan­gyç synp mu­gal­lym­la­ry­nyň 525-si gat­naş­dy. Olar dür­li te­ma­lar bo­ýun­ça çy­kyş et­di­ler. Da­şo­guz şä­he­rin­dä­ki da­şa­ry ýurt dil­le­ri­ne ýö­ri­te­leş­di­ri­len 7-nji or­ta mek­de­biň baş­lan­gyç synp mu­gal­ly­my Ak­nur Ese­no­wa «Baş­lan­gyç synp okuw­çy­la­ry­nyň teks­ti oka­mak­la­ry­nyň we oňa dü­şün­mek­le­ri­niň hi­li­ni, ne­ti­je­li­li­gi­ni hal­ka­ra bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry­nyň gör­ke­zi­ji­le­ri­ne la­ýyk­lyk­da ýo­kar­lan­dyr­ma­gyň ýol­la­ry» di­ýen te­ma­dan çy­kyş et­di. Bu te­ma bo­ýun­ça Da­şo­guz şä­he­rin­dä­ki 7-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my, usu­ly bir­leş­mä­niň ýol­baş­çy­sy, ýo­ka­ry de­re­je­li ha­ly­pa mu­gal­lym Pat­ma Çä­şe­mo­wa PIRLS, TIMSS, PI­SA mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça gi­ňiş­le­ýin gür­rüň ber­di. Baş­lan­gyç synp okuw­çy­la­ry­nyň oka­mak we oka­ma­ga dü­şün­mek en­dik­le­ri­ni hal­ka­ra stan­dart­la­ry­na (me­se­lem, PIRLS) la­ýyk­lyk­da ýo­kar­lan­dyr­mak di­ňe bir so­wat­ly­lyk däl, eý­sem, äh­li ders­le­ri öz­leş­dir­me­giň bin­ýa­dy­dyr. Hal­ka­ra bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry okuw­çy­la­ryň di­ňe bir harp­la­ry bir­leş­di­rip oka­ma­gy däl, eý­sem, tekst­de giz­lin­lik­de ber­len ma­ny­sy­ny, ni­ýe­ti­ni bil­mek, ne­ti­je çy­kar­mak diý­mek­dir. Okuw­çy teks­ti okap baş­la­man­ka, onuň söz­ba­şy­sy­na we su­rat­la­ry­na se­re­dip maz­mu­ny ba­ra­da çak­la­ma et­me­li. Bu okuw­çy­nyň gy­zyk­lan­ma­sy­ny art­dyr­ýar. Şeý­le-de, mu­gal­lym we okuw­çy teks­ti bi­le­lik­de oka­ýar­lar. Mu­gal­lym kyn söz­le­riň ma­ny­sy­ny dü­şün­dir­ýär we «Si­ziň pi­ki­ri­ňiz­çe in­di­ki bö­lüm­de nä­me bo­lar?» di­ýen ýa­ly so­rag­lar bi­len pi­kir­len­mä­ge iter­gi ber­ýär. Tekst­dä­ki wa­ka­la­ryň yzy­gi­der­li­li­gi­ni ýa-da gah­ry­man­la­ryň hä­si­ýet­le­ri­ni gör­kez­mek üçin she­ma­la­ry peý­da­lan­mak usul­la­ry­ny hem ula­nyp bi­ler. PIRLS — bu baş­lan­gyç syn­py ta­mam­la­ýan okuw­çy­la­ryň oka­mak so­wat­ly­ly­gy­ny de­ňeş­dir­ýän hal­ka­ra göz­leg mak­sat­na­ma­sy­dyr.

Şir­na­zar ATA­ÝEW,

Da­şo­guz we­la­ýat Baş bi­lim mü­dir­li­gi­niň baş hü­när­me­ni.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat