Ene dilim — eziz dilim

Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Gal­ky­ny­şy döw­rün­de sag­dyn, ylym­ly-bi­lim­li, ah­lak­ly, wa­tan­sö­ýü­ji ne­sil­le­ri ter­bi­ýe­läp ýe­tiş­dir­mä­ge aý­ra­tyn üns be­ril­ýär. Türk­men hal­ky müň­ýyl­lyk­la­ryň do­wa­myn­da ýaş nes­le ýo­ka­ry ru­hy-ah­lak ýö­rel­ge­le­re la­ýyk­lyk­da bi­lim-ter­bi­ýe ber­me­giň nus­ga­lyk mek­de­bi­ni dö­ret­di.

Umu­my­bi­lim ber­ýän or­ta mek­dep­ler­de gu­ral­ýan türk­men di­li sa­pak­la­ryn­da ýo­ka­ry synp okuw­çy­la­ry­na ene di­li­mi­ziň ga­dy­my­ly­gy­ny, kä­mil­li­gi­ni, ede­bi di­liň ka­da­la­ry­ny hem­me­ta­rap­la­ýyn öw­ret­mek der­wa­ýys­dyr. 11-nji synp­da türk­men di­li sa­pak­la­ryn­da dil me­de­ni­ýe­ti ba­ra­da­ky bö­lüm ge­çi­len­de, türk­men ede­bi di­li­niň ka­da­la­ry­nyň dog­ry ber­jaý edil­me­gi­niň dil me­de­ni­ýe­ti­niň esa­sy ta­la­by­dy­gy dog­ru­syn­da okuw­çy­la­ra gi­ňiş­le­ýin dü­şün­dir­ýä­ris. Dil — jem­gy­ýet­de öza­ra dü­şü­niş­mek se­riş­de­si. Dil — ada­myň di­ňe bir me­de­ni­ýe­ti­ni däl, eý­sem, me­de­ni de­re­je­si­ni-de gör­kez­ýän şah­sy gör­ke­zi­ji­le­riň bi­ri­dir. Dil me­de­ni­ýe­ti öza­ra söz­le­şe­ni­miz­de-de, hat-ýa­zuw iş­le­ri­miz­de-de ede­bi di­liň ka­da­la­ry­ny ber­jaý et­me­gi­mi­zi ta­lap ed­ýär.

Sa­pak­da okuw­çy­la­ra dil me­de­ni­ýe­ti­niň di­ňe söz­le­riň ýer­lik­li ula­nyl­ma­gy­ny, ýag­ny lek­sik ka­da­la­ry däl, eý­sem, ede­bi di­li­mi­ziň or­foe­pik (dürs söz­le­ýiş), or­fog­ra­fik (dürs ýa­zuw), gram­ma­tik ka­da­la­ry­nyň-da düýp­li öz­leş­di­ril­me­gi­ni we ber­jaý edil­me­gi­ni ta­lap ed­ýän­di­gi ba­ra­da mag­lu­mat­la­ry öw­red­ýä­ris. Sa­pa­gyň do­wa­myn­da ede­bi di­liň lek­sik hem-de gram­ma­tik ka­da­la­ry­ny, ýag­ny söz­le­ri ýer­lik­li ulan­ma­gy, az söz bi­len çuň ma­ny aň­lat­ma­gy öw­red­ýä­ris. Ata­lar söz­le­ri­ni, na­kyl­la­ry gör­nük­li söz us­sat­la­ry­my­zyň eser­le­rin­den öw­ren­sek, or­foe­pik we or­fog­ra­fik ka­da­la­ry ber­jaý et­mek­de bol­sa, te­le we ra­dio­gep­le­şik­le­riň, ga­zet- žur­nal­la­ryň nus­ga bo­lup bil­jek­di­gi ha­kyn­da okuw­çy­la­ra dü­şün­dir­ýä­ris. Mul­ti­me­dia tag­ta­syn­dan «Dil — aky­lyň aça­ry», «Dil bi­len da­na, dil bil­me­ýän di­wa­na», «Dil­de yg­ty­ýa­ry ýo­guň, il­de yg­ty­ba­ry ýok», «Bug­daý na­nyň bol­ma­sa, bug­daý sö­züň ýok­mu­dy» ýa­ly dil ba­ra­da­ky na­kyl­la­ry okuw­çy­la­ra oka­dyp, ola­ryň ma­ny­sy dog­ru­syn­da söh­bet ed­ýä­ris. Okuw­çy­la­ryň sa­pa­ga iş­jeň gat­naş­ma­gy­ny ga­zan­mak üçin bel­li bir wagt bel­läp, şol wag­tyň do­wa­myn­da Wa­tan mu­kad­des­li­gi ha­kyn­da tekst ýaz­ma­gy tab­şyr­ýa­rys. Bu ýum­şuň üs­ti bi­len okuw­çy­la­ryň dil se­riş­de­le­ri­ni ýer­lik­li ula­nyp bi­liş­le­ri­ne, söz baý­ly­gy­na we ede­bi di­liň ka­da­la­ry­ny dog­ry ber­jaý edip bi­liş­le­ri­ne göz ýe­tir­mek bol­ýar.

Sa­pa­gyň ahy­ryn­da okuw­çy­la­ryň ge­çi­len te­ma­lar ba­ra­da­ky dü­şün­je­le­ri­ni bar­la­mak mak­sa­dy bi­len, so­rag­na­ma­lar­dan peý­da­lan­ýa­rys. Sa­pa­gyň ne­ti­je­sin­de okuw­çy­la­ryň bi­lim­le­ri­ni kä­mil­leş­dir­mek, tä­ze temany oňat öz­leş­dir­mek­le­ri üçin ge­çi­len tema de­giş­li gö­nük­me hem-de ýu­muş­la­ry iş­le­me­gi öýe iş tab­şyr­ýa­rys.

Türk­men di­li sa­pak­la­ryn­da okuw­çy­la­ryň aras­sa hem dürs ýa­zuw en­dik­le­ri­ni kä­mil­leş­dir­mek, söz­le­ýiş ba­şar­nyk­la­ry­ny ös­dür­mek, söz baý­lyk­la­ry­ny art­dyr­mak üçin bir­nä­çe iş­jeň usul­lar­dan peý­da­lan­mak örän äh­mi­ýet­li­dir.

Aý­gül TA­GA­NO­WA,

Bal­ka­na­bat şä­he­ri­niň Je­bel şä­her­çe­sin­dä­ki 8-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat