Adamzadyň akyl hazynasy

Dünýä ýüzünde adamlary biri-birine baglaýan, pikirlerini baýlaşdyrýan, olaryň akyl derejesini ösdürýän iň gymmatly serişdeleriň biri hem kitapdyr. Kitap adamzadyň müňýyllyklaryň dowamynda toplan tejribesiniň, ylmyň, sungatyň, pelsepäniň we durmuş hakykatlarynyň ýazga geçirilip saklanan görnüşidir. Adam kitap okamak arkaly diňe bir maglumat alman, eýsem, özüniň pikirleniş ukybyny ösdürýär, dünýägaraýşyny giňeldýär we şahsyýet hökmünde kemala gelýär. Şonuň üçin hem kitap adamzadyň ruhy hazynasy hökmünde taryhda aýratyn orun eýeleýär.

Soňky ýyllarda tehnologiýanyň ösmegi bilen ýaşlaryň köpüsi wagtlaryny telefon, internet we sosial torlar bilen geçirýär. Elbetde, tehnologiýanyň peýdaly taraplary hem bar, emma onuň köp ulanylmagy ýaşlaryň kitapdan daşlaşmagyna sebäp bolýar. Şeýle ýagdaýda kitap okamagyň ähmiýetini düşündirmek we ýaşlary kitap dünýäsi bilen ýakyndan tanyşdyrmak häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň biridir.

Kitaplaryň taryhy adamzadyň ýazuwy oýlap tapmagy bilen başlanýar. Adamlar gadymy döwürlerde maglumatlary diňe dilden-dile geçiripdirler. Emma wagt geçdigiçe dilden aýdylan maglumatlaryň ýatdan çykmagy we üýtgemegi bilen adamlar maglumatlary ýazuw arkaly saklamagyň ýoluny tapypdyrlar.

Ilkinji ýazgylar daşlaryň ýüzüne, agaç böleklerine we deri parçalaryna ýazylypdyr. Soňra Müsürde papirus ulanylyp başlanýar. Papirusyň peýda bolmagy ýazgylaryň köpçülige ýetirilmegine uly mümkinçilik döredýär.

Orta asyrlarda bolsa «pergament» diýlip atlandyrylýan deri kagyzy giňden ulanylyp başlanýar. Kagyzyň oýlanyp tapylmagy bilen kitaplaryň häzirki görnüşe gelmegi has-da tizleşýär. Hytaýda kagyzyň oýlanyp tapylmagy we beýleki ýurtlara ýaýramagy kitap medeniýetiniň ösmegine uly täsir edipdir. Kitaplaryň köpçülige giňden ýaýramagy XV asyrda nemes alymy Iogann Gutenberg tarapyndan çap maşynynyň ýasalmagy bilen has güýçlenýär. Şondan soň kitap giň halk köpçüliginiň hem bilim çeşmesine öwrülýär.

Kitap pikirlenmäni ösdürýär. Adam kitap okaýarka, diňe ýazylan sözleri gözden geçirmeýär, şol sözleriň aňyrsyndaky manyny duýmaga, sebäpleri seljermäge, netije çykarmaga çalyşýar. Şeýle ýagdaýda adamda logiki pikirleniş ukyby güýçlenýär.

Kitap söz baýlygyňy artdyrýar. Köp okaýan adam täze sözleri öwrenýär, olaryň manysyna düşünýär, şeýlelikde, onuň sözleýiş medeniýeti ýokarlanýar.

Kitap adamyň dünýägaraýşyny giňeldýär. Okamak arkaly dürli ýurtlaryň taryhy, medeniýeti, ylmy ösüşleri, edebiýaty bilen tanyş bolup bolýar.

Çaga terbiýesi jemgyýetiň geljegini kesgitleýän iň möhüm ugurlaryň biridir. Çaganyň terbiýeli, edepli, bilimli we watansöýüji bolup ýetişmegi diňe mekdepden däl, ilkinji nobatda, maşgaladan başlanýar. Kitap bolsa çaga terbiýesine täsir edýän iň güýçli serişdeleriň biridir.

Kitap okaýan çaga ýaşlykdan dogry bilen ýalňyşy tapawutlandyrmagy öwrenýär. Edebi eserlerde görkezilýän gahrymanlaryň gowy we ýaramaz häsiýetleri çaganyň pikirlenişine täsir edýär. Ol ýagşylygyň ahyrky netijede ýeňýändigini, erbetligiň bolsa jezasyz galmaýandygyny görýär. Şeýle ýagdaý çaganyň ahlak taýdan dogry terbiýelenmegine sebäp bolýar.

Mundan başga-da, kitap çagada hyýal güýjüni, sabyrlylygy we ünsi güýçlendirýär. Kitap okaýan çaga okaýan wakasyny göz öňünde janlandyrýar. Ol gahrymanlaryň keşbini, olaryň ýaşaýan ýerlerini, başdan geçirýän ýagdaýlaryny öz hyýalynda döredýär. Bu bolsa döredijilik ukybynyň ösmegine ýol açýar.

Ýaşlaryň kitap okamaga höwesiniň artmagy üçin diňe «Kitap oka!» diýip tabşyrmak ýeterlik däldir. Ýaşlarda kitaba bolan söýgini döretmek üçin birnäçe usul ulanylmaly. Ilki bilen, öýde kitap okamak medeniýeti bolmaly. Çaga ata-enesiniň elinde kitap gören pursadynda kitaba üns berýär. Ata-ene diňe çagany kitap okamaga mejbur etmän, özleri nusga bolmalydyr. Çagalaryň ýaş aýratynlygyna laýyk kitaplar saýlanyp berilmeli. Ýaşlary kitap okamaga höweslendirmek jemgyýetiň geljegini goramakdyr. Sebäbi kitap okaýan nesil bilimli, güýçlüdir.

Kitap — adamyň dostudyr. Ol seni ýalňyz goýmaz, ýol görkezer, ýüregiňe rahatlyk berer. Kitap adam üçin ruhy bejergidir. Adam kyn günlerinde kitapdan teselli tapýar, güýç alýar. Kitap diňe kagyz däl, kitap — durmuşdyr. Kitap — dünýädir. Kitap — geljegiň açarydyr.

Güljemile DÄDEBAÝEWA,

Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň talyby.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat