USULY-AMALY DÖWLET MASLAHATY GEÇIRILDI

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda Garaşsyz, baky Bitarap döwletimizde durmuşa geçirilýän giň gerimli düýpli durmuş-ykdysady özgertmeleriň esasy maksady ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny has-da ýokarlandyrmaga, halkymyzyň abadan, bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün etmäge gönükdirilendir. Bu wajyp wezipäniň çözgüdi, ilkinji nobatda, ýurdumyzyň ösüşiniň häzirki zaman öňdebaryjy tehnologiýalaryna daýanýan innowasion ýola geçmegi bilen gös-göni baglanyşyklydyr. Milli bilim ulgamynda amala aşyrylýan özgertmeler döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugruna öwrülmek bilen, ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan çalt depginler bilen ösmeginiň, jemgyýetimiziň medeni we ruhy taýdan has-da kämilleşmeginiň özeni bolup durýar.

«Ga­raş­syz, ba­ky Bi­ta­rap Türk­me­nis­tan ‒ be­dew bat­ly at-my­ra­dyň me­ka­ny» ýy­ly ýur­du­my­zyň şöh­rat­ly ta­ry­hyn­da aý­ra­tyn orun al­jak ýyl­la­ryň bi­ri­dir. Bu ýyl ýurdu­my­zyň milli ykdysadyýetiniň ähli pudaklarynda ýe­ten be­lent sep­git­le­ri­niň, mukaddes döwlet Ga­raş­syz­ly­gy­my­zyň we baky Bi­ta­rap­ly­gy­my­zyň sars­maz sütün­le­ri­niň da­ba­ra­lan­ma­sy­dyr. Ýy­lymyzyň şy­ga­ryn­da behişdi ahal­te­ke be­dew­le­ri­mi­ze bo­lan belent sar­pa­nyň ny­şan­la­ry­nyň bol­ma­gy hem ösüp gelýän ýaş nesilde wa­tan­sö­ýü­ji­lik, mer­da­na­lyk we mil­li mirasymyza we däp-des­sur­la­ry­my­za buýsanç,  we­pa­ly­lyk duý­gu­la­ry­ny terbiýelemekde möhüm ähmiýete eýedir.

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň alyp bar­ýan döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň ile­ri tu­tul­ýan ugur­la­ry­nyň bi­ri hem bi­lim ul­ga­my­ny yzygiderli kä­mil­leş­dir­mek­den yba­rat­dyr. Be­dew ba­dy bi­len öňe bar­ýan eziz Watanymyzda  her bir ýy­lyň şy­ga­ry bi­lim ul­ga­myn­da okat­ma­gyň hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­ma­ga, pedagogik işgärleriň, mekdep okuw­çylarynyň we ta­lyp ýaş­la­ryň dö­re­di­ji­lik ukyp­la­ry­ny aç­ma­ga gö­nük­di­ri­len­dir. Ýur­du­my­zyň bi­lim eda­ra­la­ryn­da san­ly ul­gamy or­naş­dy­rmak babatynda durmuşa geçirilýän giň gerimli işler dün­ýä­niň iň tä­ze yl­my, usulyýet mag­lu­mat­la­ry­nyň el­ýe­ter­li­li­gi­ni üp­jün ed­ýär. Gur­lup ula­nyl­ma­ga be­ril­ýän tä­ze, döw­re­bap bilim ojaklary iň kä­mil teh­no­lo­gi­ýa­lar bi­len en­jam­laş­dy­ry­lyp, ýaş­la­ryň bäs­deş­li­ge ukyp­ly hü­när­men­ler bo­lup ýe­tiş­me­gi, pedagogik işgärleriň döredijilikli we yhlasly zähmet çekmegi üçin äh­li şert­ler dö­re­dil­ýär. Bu möhüm ugurdaky toplumlaýyn işlerde pedagogik işgärleriň iş tejribeleri boýunça özara pikir alyşmaklary, birek-birekden öwrenmekleri, hünär derejesini ýokarlandyrmaklary we mugallymçylyk ussatlygyny kämilleşdirmekleri, öňdebaryjy tejribäni ýaýratmaklary üçin döredilýän mümkinçilikleriň, yzygiderli guralýan ylmy, usuly-amaly maslahatlaryň möhüm ähmiýete eýedigini bellemek gerek.

Ýakynda Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň, Türkmenistanyň Milli bilim institutynyň, Mary welaýat Baş bilim müdirliginiň guramaklarynda «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalary boýunça matematika, fizika, astronomiýa derslerini okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary» atly usuly-amaly döwlet maslahaty geçirildi.

Usuly-amaly döwlet maslahatyna Türkmenistanyň Milli bili institutynyň usulyýetçi alymlary we ylmy işgärleri, döwletimiziň bäş welaýatyndan, Aşgabat we Arkadag şäherlerinden mekdebe çenli çagalar edaralarynda we umumybilimm berýän orta mekdeplerinde göreldeli zähmet çekýän öňdebaryjy terbiýeçiler we mugallymlar, Baş bilim müdirlikleriniň ýanyndaky mekdebe çenli çagalar edaralarynyň terbiýeçileriniň we umumybilim edaralarynyň mugallymlarynyň hünär derejesini ýokarlandyryş merkezleriniň hünärmenleri, şeýle hem mugallymçylyk ugurly ýokary we orta hünär okuw mekdepleriniň – Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň we Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň professor-mugallymlary, Berdimuhamet Annaýew adyndaky Arkadag şäher mugallymçylyk mekdebiniň, Aman Kekilow adyndaky Mugallymçylyk mekdebiniň, Beki Seýtäkow adyndaky Mugallymçylyk mekdebiniň, Hydyr Derýaýew adyndaky Mugallymçylyk mekdebiniň mugallymlary gatnaşdylar.   

Usuly-amaly döwlet maslahatynyň açylyş dabarasy we umumy mejlisi Mary şäherindäki 36-njy orta mekdebiň mejlisler zalynda bolup geçdi. Maslahatyň umumy mejlisiniň başlanmazynyň öň ýanynda oňa gatnaşyjylar Mary welaýatynyň öňdebaryjy pedagogik işgärleriniň taýýarlan okuw serişdeleriniň sergisini synladylar we özara tejribe alyşdylar.

Usuly-amaly döwlet maslahatynyň umumy mejlisinde çykyş eden usulyýetçi alymlar we öňdebaryjy, täzelikçi pedagogik işgärler öz çykyşlarynda Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalary boýunça matematika, fizika we astronomiýa derslerini okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipelerini çözmegiň ýollary, «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynyň» mekdep okuwçylarynyň matematiki sowatlylygyny kemala getirmekdäki we ösdürmekdäki orny hem-de ähmiýeti, «Türkmenistanda tebigy we takyk ylmy ugurlara degişli dersleri okatmagy kämilleşdirmegiň Konsepsiýasyna» laýyklykda, matematika, fizika we astronomiýa dersleri boýunça okuwlaryň hilini döwrebaplaşdyrmak, okuw maksatnamalarynyň, kitaplarynyň, gollanmalarynyň mazmunyny ylmyň we tehnikanyň soňky gazananlaryny hasaba almak bilen yzygiderli baýlaşdyrmak hem-de okatmagyň innowasion usullaryndan işjeň peýdalanmagyň usullary, başlangyç synplarda matematika dersi okadylanda dersara baglanyşygyny guramagyň usullary, takyk ylmy ugra degişli dersleri okadýan mugallymlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmakda we mugallymçylyk ussatlygyny kämilleşdirmekde halypa-şägirt gatnaşyklarynyň orny we ähmiýeti, umumybilim berýän orta mekdeplerde matematiki bilimiň mazmunynyň kämilleşdirilişi, astronomiýanyň tejribeleriň üsti bilen öwredilişi,  STEM we emeli intellekt (AI) tehnologiýalaryny matematika, fizika, astronomiýa derslerini okatmakda ulanmagyň usullary, fizika we astronomiýa derslerini okatmakda türkmen halkynyň taryhy we baý pedagogik mirasy baradaky maglumatlary peýdalanmagyň ýollary barada gymmatly maglumatlary beýan etdiler, öz baý mugallymçylyk iş tejribelerini paýlaşdylar.

Usuly-amaly döwlet maslahatynyň umumy mejlisinden soňra maslahatyň işi aşakdaky 4 bölüm boýunça dowam etdirildi:

I bölüm. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalarynyň mekdebe çenli bilim derejesinde çagalara ýönekeý matematiki düşünjeleri öwretmegiň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary.

II bölüm. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalarynyň başlangyç bilim derejesinde matematikany okatmagyň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary.

III bölüm. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalarynyň esasy we doly orta bilim derejelerinde matematikany okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň derwaýys meseleleri we olary çözmegiň ýollary.

IV bölüm. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalarynyň esasy we doly orta bilimderejelerinde fizikany we astronomiýany okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň ýollary.

«Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalarynyň başlangyç bilim derejesinde matematikany okatmagyň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary» atly birinji bölümde çykyş eden pedagogik işgärler öz çykyşlarynda mekdebe çenli çagalar edaralarynda ýönekeý matematiki düşünjeleri öwretmegiň usulyýetini kämilleşdirmek, mekdebe çenli ýaşly çagalaryň hasaplaýyş endiklerini ösdürmekde öwrediji oýunlaryň ähmiýeti, matematika ugruna ýöriteleşdirilen çagalar bakja-baglarynda ýönekeý matematiki düşünjeleri öwretmegiň aýratynlyklary, ýönekeý matematiki düşünjeleri sapaklarynda halk döredijiliginden peýdalanmagyň ähmiýeti barada ylmy-usuly maglumatlary beýan etdiler, öz iş tejribeleri barada gürrüň berdiler, özara pikir alyşdylar. Aşgabat şäheriniň 31-nji çagalar bagynyň müdiri Gülnar Babaýewanyň, Kaka etrabynyň matematika ugruna ýöriteleşdirilen 10-njy çagalar bagynyň terbiýeçisi Jemal Hojatowanyň, Murgap etrabynyň 6-njy çagalar bakja-bagynyň terbiýeçisi Bibitäç Çaryýewanyyň, Daşoguz şäheriniň 40-njy çagalar bakja-bagynyň terbiýeçi-usulyýetçisi Jennet Saparowanyň, Farap etrabynyň 16-njy çagalar bakja-bagynyň müdiri Dünýägözel Ergeşowanyň çykyşlarynyň has-da mazmunly we täsirli bolandygyny usuly-amaly döwlet maslahatyna gatnaşyjylar aýratyn bellediler.

«Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalarynyň başlangyç bilim derejesinde matematikany okatmagyň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary» atly ikinji bölümde edilen çykyşlarda «Türkmenistanda tebigy we takyk ylmy ugurlara degişli dersleri okatmagy kämilleşdirmegiň Konsepsiýasyna» laýyklykda, başlangyç synplarda matematika dersini okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň wezipeleri, başlangyç synplarda okuwçylaryň başarnyklaryny ösdürmäge gönükdirilen sapaklarda olaryň özbaşdak okamagyna ýardam bermek maksady bilen mugallymyň ornunyň üýtgedilmegi, okuwçylaryň logiki pikirleniş başarnyklaryny kämilleşdirmekde dünýä tejribesinden we innowasion pedagogik tehnologiýalardan peýdalanmagyň usullary, matematiki tapmaçalaryň çözmekligiň usulyýeti, okuwçylarda matematiki sowatlylygy kemala getirmegiň we ösdürmegiň usullary, okuwçylaryň matematika dersine bolan gyzyklanmalaryny we logiki pikirlenmelerini ösdürmegiň döwrebap usullary, başlangyç synplarda matematika dersini okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň innowasion we sanly ýollary, matematikany okatmakda STEM usulyýetinden peýdalanmagyň usullary, halk pedagogikasyny ulanmak esasynda guralýan sapaklarda dersara baglanyşygyň üpjün edilişi, başlangyç synplarda matematikany okatmakda innowasiýalary ornaşdyrmagyň ylmy-amaly çözgütleri, matematika sapaklarynda okuwçylaryň ýatdan hasaplamak endiklerini kämilleşdirmekde medeni mirasymyzdan we innowasion tehnologiýalardan peýdalanmagyň usullary baradaky gyzykly maglumatlar täsirli beýan edildi.

Usuly-amaly döwlet maslahatynyň bu bölüminde edilen çykyşlaryň arasynda Ak bugdaý etrabynyň ýöriteleșdirilen 16-njy orta mekdebiniň ýokary derejeli bașlangyç synp mugallymy Kümüş Begiýewanyň we Aşgabat şäherindäki daşary ýurt dillerine ýöriteleşdirilen 16-njy orta mekdebiň başlangyç synp mugallymy Merjen Durdyýewanyň, Aşgabat şäheriniň 17-ji orta mekdebiniň başlangyç synp mugallymy Jeren Annamyradowanyň, Așgabat şäheriniň ýöriteleşdirilen takyk we iňlis dili derslerini çuňlaşdyryp öwredýän 69-njy orta mekdebiniň bașlangyç synp mugallymy Hallygözel Baýramowanyň, Kaka etrabynyň ýöriteleșdirilen 17-nji orta mekdebiniň başlangyç synp we iňlis dili mugallymy Tylla Mämmedowanyň, Hydyr Derýayew adyndaky Mugallymçylyk orta hünär okuw mekdebiniň mugallymlary Güljan Abdyrahmanowanyň, Ogulbibi Almazowanyň, Ogulsapar Rejepalyýewanyň, Dașoguz şäheriniň daşary ýurt dillerine yöriteleşdirilen 25-nji orta mekdebiniň bașlangyç synp mugallymy Patma Çäșemowanyň, Dänew etrabynyň ýöriteleşdirilen 19-njy orta mekdebiniň başlangyç synp mugallymy Şemşat Durdyýewanyň, Berdimuhamet Annaýew adyndaky Arkadag şäher Mugallymçylyk orta hünär okuw mekdebiniň matematika mugallymy Ogulşeker Hydyrmuhammedowanyň çykyşlary çuňňur mazmunlylygy, täsirliligi bilen aýratyn tapawutlandy we maslahata gatnaşyjylarda uly gyzyklanma döretdi.

«Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalarynyň esasy we doly orta bilim derejelerinde matematikany okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň derwaýys meseleleri we olary çözmegiň ýollary» atly üçünji bölümde matematika, fizika, astronomiýa derslerini okatmakda türkmen halkynyň taryhy we baý pedagogik mirasy baradaky maglumatlary öwretmegiň usulyýet aýratynlyklary, matematika sapaklarynda taryhy maglumatlary ulanmagyň ýollary, Gahryman Arkadagymyzyň «Döwlet guşy» atly romanynyň nesillere akyl terbiýesini bermekdäki orny, takyk ylmy ugurly dersleri okatmagy kämilleşdirmekde sanly tehnologiýalaryň täsiri, matematika sapaklarynda we synpdan daşary işlerde STEM tehnologiýalarynyň ulanylyşy, takyk ylmy ugurly dersleri çuňlaşdyryp öwredýän ýöriteleşdirilen mekdeplerde matematikany, fizikany we astronomiýany okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň ýollary, matematika, fizika we astronomiýa dersleri boýunça okuwlaryň hilini döwrebaplaşdyrmak, okuw maksatnamalarynyň, kitaplarynyň, gollanmalarynyň mazmunyny ylmyň we tehnikanyň soňky gazananlaryny hasaba almak bilen yzygiderli baýlaşdyrmak hem-de okatmagyň innowasion usullaryndan işjeň peýdalanmagyň ýollary, zehinli mekdep okuwçylaryny matematika, fizika we astronomiýa dersleri boýunça döwlet, halkara, dünýä bäsleşiklerine taýýarlamagyň usullaryny kämilleşdirmegiň wezipeleri, «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, matematika, fizika, astronomiýa dersleri boýunça okuwçylaryň amaly başarnyklaryny we endiklerini ösdürmek, milli we halkara derejelerinde geçirilýän zehin, bäsleşiklerinde, olimpiadalarda üstünlikli çykyş etmeklerine ýardam edýän usullary ulanmagyň tejribesini üznüksiz kämilleşdirmegiň ýollary barada gyzykly çykyşlar edildi. Bu bölümde çykyş eden pedagogik işgärlerden Türkmenistanyň Milli bilim institutynyň Tebigy we takyk bilimler bölüminiň müdiri, pedagogika ylymlarynyň kandidaty, dosent Gündogdy Şadurdyýewiň, Aşgabat şäheriniň 59-njy orta mekdebiniň matematika mugallymy Altyn Sapargeldiýewanyň, Görogly etrabynyň daşary ýurt dillerine ýöriteleşdirilen 50-nji orta mekdebiniň matematika mugallymy Orazmuhammet Eminowyň çykyşlary maslahata gatnaşyjylarda uly gyzyklanma döretdi.   

«Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalarynyň esasy we doly orta bilim derejelerinde fizikany we astronomiýany okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň ýollary» atly dördünji bölümde edilen çykyşlaryň arasynda Aşgabat şäheriniň ýöriteleşdirilen takyk we iňlis dili derslerini çuňlaşdyryp öwredýän 69-njy orta mekdebiniň fizika mugallymy Berdiniýaz Çolukow we Aşgabat şäheriniň 91-nji orta mekdebiniň fizika mugallymy Jennet Ataýewanyň,  Aşgabat şäheriniň ýöriteleşdirilen 28-nji orta mekdebiniň müdiri, tehniki ylymlaryň kandidaty, Türkmenistanyň at gazanan bilim işgäri Hemra Aramedowyň, Ak bugdaý etrabynyň takyk ugurly we iňlis dili okuw derslerini çuňlaşdyryp öwredýän ýöriteleşdirilen 45-nji orta mekdebiniň fizika mugallymy Narmuhammet Orazdurdyýewiň, Hydyr Derýaýew adyndaky mugallymçylyk mekdebiniň tebigat bilimleri mugallymlary Emir Jumaýewiň we Mähriban Ýemşikowanyň çykyşlary çuňňur many-mazmuny we täsirliligi bilen tapawutlandy.

Usuly-amaly döwlet maslahatyna gatnaşyjylar Mary welaýatynyň Oguzhan etrabynyň Şatlyk şäherindäki takyk we tebigy ugurlara ýöriteleşdirilen 12-nji orta mekdep hem-de onda alnyp barylýan okuw-terbiýeçilik işleri, mekdebiň zehinli okuwçylarynyň we olaryň halypa mugallymlarynyň dürli bäsleşiklerde gazanan guwandyryjy üstünlikleri bilen hem ýakyndan tanyşdylar. Mekdep okuwçylarynyň ýerine ýetiren döredijilik işleriniň sergisini synladylar hem-de mekdebiň mugallymlary tarapyndan guralýan ussatlyk sapaklaryna gatnaşyp, sapaklaryň netijeleri barada özara pikir alyşdylar, mugallymçylyk iş tejribelerini paýlaşdylar.

        Usuly-amaly döwlet maslahatyna gatnaşyjylar döredijilikli zähmet çekmäge, maslahatlaşmaga we iş tejribeleri alyşmaga hem-de olary bilim ulgamyna ýaratmaga döredip berýän mümkinçilikleri üçin Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Serdar Berdimuhamedowa hem-de türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman arkadagymyza çyn ýürekden çykýan sagbolsunlaryny aýtdylar. Hormatly Prezidentimiziň we Milli Liderimiziň janlarynyň sag, ömürleriniň uzak, il-ýurt bähbitli işleriniň hemişe rowaç bolmagyny arzuw etdiler.

Sapargeldi Durdyýew,  

Türkmenistanyň Milli bilim institutynyň

Bilim işgärleriniň hünärini kämilleşdiriş

bölüminiň müdiri, biologiýa ylymlarynyň

doktory, dosent.