Sy­nag­la­ryň ne­ti­je­liligi — bi­limiň kämilligi

Jem­leý­ji döw­let sy­nag­la­ry umu­my or­ta bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry­nyň okuw­çy­lar ta­ra­pyn­dan öz­leş­di­ril­me­gi­niň ne­ti­je­le­ri­ni ba­ha­lan­dyr­mak mak­sa­dy bi­len ge­çi­ril­ýär. Okuw­çy­la­ryň hü­när taý­ýar­ly­gy­nyň bi­lim mak­sat­na­ma­sy­ny öz­leş­di­riş de­re­je­si­ni bar­la­mak mak­sa­dy bi­len, hü­när ugur­ly okuw­lar bo­ýun­ça jem­leý­ji sy­nag­lar ge­çi­ril­ýär. Baş­lan­gyç we esa­sy or­ta bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry­nyň okuw­çy­lar ta­ra­pyn­dan öz­leş­di­ril­me­gi­niň ne­ti­je­le­ri­ni ba­ha­lan­dyr­mak mak­sa­dy bi­len bol­sa sep­git sy­nag­la­ry ge­çi­ril­ýär.

Sy­nag­lar okuw­çy­la­ryň ders­ler bo­ýun­ça okuw mak­sat­na­ma­la­ryn­da­ky ber­len te­ma­la­ry öz­leş­di­riş­le­ri­ni, na­za­ry­ýet­de öw­re­nen­le­ri­ni ama­ly­ýet­de ýe­ri­ne ýe­ti­riş­le­ri­ni sel­jer­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­ýär.

Sy­nag­la­ra taý­ýar­lan­mak, ola­ry döw­re­bap gu­ra­mak we ta­la­ba­la­ýyk ge­çir­mek me­se­le­le­ri bü­tin okuw ýy­ly­nyň do­wa­myn­da mek­dep ýol­baş­çy­la­ry­nyň, mu­gal­lym­la­ry­nyň üns mer­ke­zin­de bol­ma­ly­dyr. Sy­nag­la­ra öňün­den yk­jam taý­ýar­lyk gö­rül­me­li­dir. Or­ta mek­dep­de «Sy­nag­lar bur­çy» dö­re­dil­me­li­dir.

Sy­nag­lar üçin ze­rur bo­lan äh­li res­mi­na­ma­lar wag­tyn­da taý­ýar­la­nyp, göz­den ge­çi­ril­me­li­dir. Sy­nag­la­ra taý­ýar­lyk döw­rün­de mu­gal­lym­la­ryň okuw­çy­la­ra sy­nag ge­çi­ril­ýän ders­le­riň okuw mak­sat­na­ma­la­ryn­da­ky has çyl­şy­rym­ly te­ma­la­ra de­giş­li so­rag­la­ra taý­ýar­lan­mak ba­ra­da ug­ruk­dy­ry­jy mas­la­hat­la­ry ze­rur­dyr.

Okuw­çy­lar­da sy­nag­la­ra taý­ýar­lan­mak­da jo­gap­kär­çi­li­gi ös­dür­mä­ge tä­sir ed­ýän «Sy­nag­la­ra taý­ýar­la­nyň!», «Sy­nag­la­ra çen­li 30 gün gal­dy!» ýa­ly ýaz­gy­la­ryň mek­de­biň dä­li­zin­de gör­nük­li ýer­de asy­lyp go­ýul­ma­gy ýer­lik­li­dir.

Sy­nag ge­çi­ril­ýän ýer­de aras­sa­çy­lyk düz­gün­le­ri we ýan­gyn howp­suz­lyk düz­gün­le­ri­ne bil­di­ril­ýän ta­lap­lar ber­jaý edil­me­li­dir.

Sy­nag döw­rün­de mek­dep­de no­bat­çy­lyk ta­la­ba­la­ýyk gu­ral­ma­ly­dyr. Okuw­çy­la­ryň, mek­de­biň iş­gär­le­ri­niň ter­tip-düz­gü­ni ber­jaý et­mek­le­ri üçin, gör­nük­li ýer­de «Ýu­waş! Sy­nag­lar ge­çi­ril­ýär!» ýa­ly ýaz­gy­nyň asy­lyp go­ýul­ma­gy ýer­lik­li­dir.

Okuw otag­la­ry­ny sy­nag­la­ra taý­ýar­la­mak aý­ra­tyn ün­si ta­lap ed­ýär. De­giş­li kar­ta­lar, tab­li­sa­lar, su­rat­lar, ula­nyl­ma­ly gör­kez­me es­bap­lar sy­nag­lar­dan öň taý­ýar­la­ny­lyp, ola­ry ula­nar ýa­ly şert­ler dö­re­dil­me­li­dir.

Sy­nag­la­ra taý­ýar­la­nyl­ýan döw­rün­de okuw­çy­la­ra so­rag­na­ma bo­ýun­ça so­rag­la­ra jo­gap ber­me­giň ter­ti­bi dü­şün­di­ril­me­li­dir. Okuw­çy so­rag­na­ma­nyň so­rag­la­ry­ny üns bi­len oka­ma­ly, so­rag­la­ra jo­ga­by söz­me-söz ýaz­jak bol­man, onuň gys­ga­ça be­ýa­ny­ny ýaz­ma­ly. Ze­rur for­mu­la­la­ry, mag­lu­mat­la­ry, has ze­rur we esa­sy pi­kir­le­ri ýaz­ma­ly, jo­gap ber­mek üçin ze­rur bo­lan gör­kez­me es­bap­la­ry, se­riş­de­le­ri peý­da­lan­ma­gy ba­şar­ma­ly.

Sy­nag­lar­da okuw­çy­la­ryň bi­lim de­re­je­si­ni kes­git­le­mek­de we dog­ry ba­ha­lan­dyr­mak­da ug­ruk­dy­ry­jy, anyk­laý­jy so­rag­la­ryň äh­mi­ýe­ti ulu­dyr.

Okuw­ça so­rag­na­ma­da­ky te­ma­ny dü­şün­di­ren­de, dü­şün­je­le­re kes­git­le­me­le­ri be­ren­de, yl­my adal­ga­la­ry ula­nan­da säw­lik­ler goý­ber­se, so­rag­na­ma­nyň so­rag­la­ry­na ýüz­leý, gow­şak jo­gap ber­se ug­ruk­dy­ry­jy, anyk­laý­jy so­rag­la­ry be­rip bo­lar. Şol so­rag­lar okuw­çy­lar üçin düş­nük­li bol­ma­ly­dyr. So­rag­la­ry usu­ly­ýet taý­dan dog­ry goý­mak iň­ňän mö­hüm­dir. So­rag­lar okuw­çy­la­ryň ýaş aý­ra­tyn­ly­gy göz öňün­de tu­tu­lyp be­ril­me­li­dir, ola­ryň pi­kir­le­niş işi­ni ös­dür­mä­ge ýar­dam et­me­li­dir. Okuw­çy­la­ryň jo­gap­la­ry ba­ha­lan­dy­ry­lan­da sy­nag alyn­ýan ders­le­riň okuw mak­sat­na­ma­la­ryn­da­ky okuw­çy­la­ryň bi­lim­le­ri­ne, ba­şar­nyk­la­ry­na we en­dik­le­ri­ne be­ril­ýän ba­ha öl­çeg­le­ri ula­ny­lyp bil­ner.

Sy­nag­la­ryň hi­li, ne­ti­je­li­li­gi sy­na­gy ge­çir­ýän mu­gal­lym­la­ryň mu­gal­lym­çy­lyk us­sat­ly­gy­na hem bag­ly­dyr. Sy­nag­lar ta­la­ba­la­ýyk ge­çi­ri­lip, okuw­çy­la­ryň jo­gap­la­ry ada­lat­ly ba­ha­lan­dy­ryl­ma­ly­dyr.

Sy­nag­lar okuw­çy­la­ryň öz gow­şak ta­rap­la­ry­na ta­kyk göz ýe­tir­mä­ge, mun­dan beý­läk has tu­tan­ýer­li oka­mak­la­ry­na kö­mek et­me­li­dir. Ýo­ka­ry ba­ha­lar bi­len üs­tün­lik­li tab­şy­ry­lan sy­nag­lar okuw­çy­la­ryň alan bi­lim­le­ri­ni has-da ber­kit­mä­ge, ola­ryň dün­ýä­ga­raý­şy­ny ös­dür­mä­ge ýar­dam ed­ýär. Okuw­çy­lar­da özü­ne bo­lan ynam­ly­ly­gy, okuw ders­le­ri­ne bo­lan hö­we­si­ni has-da art­dyr­ýar.

Okuwçyla­ryň her bi­ri­ne ber­len ba­ha tä­sir ed­ýär. Mu­nuň özi te­bi­gy­dyr, se­bä­bi ba­ha köp wagt­lap çe­ki­len zäh­me­tiň ne­ti­je­si­niň jem­len­me­si­dir. Mu­gal­lym­çy­lyk işin­de okuw­çy­lar üçin has ýo­ka­ry sy­la­gy onuň al­ýan ba­ha­sy­dyr. Okuw­çy­la­ra go­ýul­ýan ba­ha ba­ra­da­ky bu pi­kir köp de­re­je­de jem­leý­ji döw­let, sep­git sy­nag­la­ryn­da go­ýul­ýan ba­ha­la­ra hem de­giş­li­dir.

Mek­dep­ler­de ge­çi­ril­ýän sy­nag­la­ryň ne­ti­je­le­ri esa­syn­da okuw-ter­bi­ýe­çi­lik iş­le­ri­ni kä­mil­leş­dir­mek der­wa­ýys me­se­le­le­riň bi­ri bo­lup dur­ýar. Sy­nag­la­ryň ne­ti­je­sin­de mu­gal­lym öz işin­de ula­nan iş usul­la­ry­nyň, tär­le­ri­niň, se­riş­de­le­ri­niň nä­hi­li ne­ti­je be­ren­li­gi­ne göz ýe­tir­ýär, ga­za­nan üs­tün­lik­le­ri, goý­be­ren säw­lik­le­ri ba­ra­da oý­la­nyp, de­giş­li ne­ti­je çy­kar­ma­ga müm­kin­çi­lik tap­ýar.

Sy­nag­la­ryň ne­ti­je­si bo­ýun­ça okuw-ter­bi­ýe­çi­lik iş­le­ri bü­tin okuw ýy­ly­nyň do­wa­myn­da al­nyp ba­ryl­ma­ly­dyr, sy­nag­lar ge­çi­ri­len­den soň, di­ňe pe­da­go­gik ge­ňeş­de ola­ryň ne­ti­je­le­ri ba­ra­da aý­dyp geç­mek bi­len çäk­le­nil­me­li däl­dir.

Tä­ze okuw ýy­ly­nyň baş­lan­ma­gy­nyň öňü­sy­ra­syn­da ge­çi­ril­ýän pe­da­go­gik ge­ňeş­de sy­nag­la­ryň ne­ti­je­si bo­ýun­ça okat­ma­gy kä­mil­leş­dir­mek we okuw­çy­la­ryň bi­li­mi­niň hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­mak ba­ra­da düýp­li hem-de köp­ta­rap­la­ýyn gür­rüň edil­me­li­dir. Sy­nag­lar­da ýü­ze çy­kan kem­çi­lik­le­ri ara­dan aýyr­mak işi­ne mu­gal­lym­la­ryň hem­me­si çe­kil­me­li­dir. Ge­çi­ri­len sy­nag­la­ryň ne­ti­je­le­ri­ni ha­sa­ba alyp, okuw-ter­bi­ýe­çi­lik işi­ni kä­mil­leş­dir­mek üçin dür­li ders­le­riň mu­gal­lym­la­ry­nyň, şol san­da sy­nag ge­çi­ril­me­dik ders­le­riň hem mu­gal­lym­la­ry­nyň pi­kir­le­ri­ni bil­mek we ha­sa­ba al­mak ze­rur­dyr. Bu ge­ňeş­de okuw­çy­la­ryň ýa­zuw iş­le­rin­de, dil­den be­ren jo­gap­la­ryn­da goý­be­ri­len kem­çi­lik­ler ara al­nyp mas­la­hat­la­şyl­ma­ly­dyr.

Ders­ler bo­ýun­ça usu­ly bir­leş­me­le­riň ýyg­nak­la­ryn­da hem sy­nag­la­ryň ne­ti­je­si ara al­nyp mas­la­hat­la­şyl­ma­ly­dyr. My­sal üçin, al­geb­ra we ana­li­ziň baş­lan­gyç­la­ry bo­ýun­ça ýa­zuw­dan ge­çi­ri­len jem­leý­ji döw­let sy­na­gy­nyň ne­ti­je­le­ri­ne se­re­di­len­de ma­te­ma­ti­ki we ama­ly me­se­le­le­ri çöz­mek üçin for­mu­la­la­ryň, deň­le­me­le­riň we deň­siz­lik­le­riň ula­ny­ly­şy, kes­git­le­me­le­re, ak­sio­ma­la­ra we teo­re­ma­la­ra esas­la­nyp, tas­syk­la­ma­la­ryň su­but edi­li­şi, al­geb­raik we tri­go­no­met­rik aň­lat­ma­la­ryň tož­dest­wo­la­ýyn öz­ger­di­li­şi, önü­mi ulan­mak bi­len funk­si­ýa­la­ryň der­ňe­li­şi, ola­ryň gra­fik­le­ri­niň gur­lu­şy, in­teg­ra­lyň kö­me­gi bi­len fi­gu­ra­la­ryň meý­dan­la­ry­nyň ha­sap­la­ny­ly­şy ara al­nyp mas­la­hat­la­şyl­ma­ly­dyr.

Şeý­le so­rag­la­ryň ara al­nyp mas­la­hat­la­şyl­ma­gy okuw­çy­la­ra ma­te­ma­ti­ka­dan ýa­zuw iş­le­ri ýe­ri­ne ýe­tir­me­gi öw­ret­mek bo­ýun­ça okuw ýy­lyn­da ge­çi­ril­me­li iş­ler üçin esas bo­lup hyz­mat ed­ýär.

Döw­let umu­my­bi­lim eda­ra­la­ry­nyň äh­li gör­nüş­le­rin­de ge­çi­ril­ýän sy­nag­la­ryň we ola­ryň ne­ti­je­le­ri­niň okuw-ter­bi­ýe­çi­lik işi­ni kä­mil­leş­dir­mek­de uly äh­mi­ýe­ti­niň bar­dy­gy ikuç­suz­dyr.

Gün­dog­dy ŞA­DUR­DY­ÝEW,

Türk­me­nis­ta­nyň Mil­li bi­lim ins­ti­tu­ty­nyň Te­bi­gy we ta­kyk bi­lim­ler bö­lü­mi­niň mü­di­ri, pe­da­go­gi­ka ylym­la­ry­nyň kan­di­da­ty, do­sent.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat