Başlangyç synplarda matematikanyň ähmiýeti

Or­ta mek­dep­le­riň baş­lan­gyç synp­la­ryn­da sa­pa­gy iş­jeň, öw­re­di­ji we döw­re­bap usul­lar­da gu­ra­mak ar­ka­ly okuw­çy­la­ryň bi­lim dün­ýä­si­ne il­kin­ji ädim­le­ri ädil­ýär hem-de gel­jek­ki bi­li­miň berk bin­ýa­dy go­ýul­ýar. Ýaş nes­le döw­re­bap bi­lim ber­mek üçin ça­ga­la­ryň sa­pak­la­ra gy­zyk­lan­ma­sy­ny art­dyr­mak, haý­sy der­se hö­wes­lidi­gi­ni duý­mak hem-de ös­dür­mek baş­lan­gyç synp mu­gal­ly­myn­dan zäh­met­sö­ýer­li­gi, sa­byr­ly­ly­gy, işi­ne tä­ze­çil usul­lar we usu­ly­ýet­ler ar­ka­ly çe­me­leş­me­gi ta­lap ed­ýär.

Sa­pak­lar şeý­le usul­da gu­ra­lan­da mu­gal­ly­myň hem iş tej­ri­be­si­niň baý­laş­ma­gy­na, us­sat­ly­gy­nyň art­ma­gy­na ýar­dam ed­ýär.

Başlangyç synplarda matematika sapagy okuwçylaryň pikirleniş ukybyny, ýa­dy­ny we logiki pi­kir­le­ni­şi­ni ösdürmek­de mö­hüm äh­mi­ýe­te eýe­dir. Ma­te­ma­ti­ka sa­pa­gy­ny iş­jeň we döw­re­bap usul­lar bi­len gu­ra­mak gel­je­giň kä­mil şah­sy­ýet­le­ri­ni ýe­tiş­dir­mek­de örän äh­mi­ýet­li bo­lup dur­ýar. Bu sa­pa­gy netijeli gu­ra­mak­da dürli usullar ulanylýar. Şolaryň arasynda oýunla­ra aýratyn orun de­giş­li­dir. Öw­re­di­ji, ös­dü­ri­ji oýunlar başlangyç synp okuwçylarynyň matematika bolan hö­we­si­ni artdyryp, sa­pa­gy gyzykly gu­ra­ma­ga ýardam edýär.

Me­se­lem, «San­lar dü­ka­ny» oý­nun­da mul­ti­me­dia tag­ta­da dü­ka­nyň şe­ki­li gör­ke­zil­ýär. Okuw­çy­lar to­pa­ra bö­lü­nip, aly­jy we sa­ty­jy bo­lup, ha­ryt­la­ryň ba­ha­sy­ny ha­sap­la­ýar­lar. Bu usul goş­mak we aýyr­mak amal­la­ry­ny dur­muş bi­len bag­la­nyş­dyr­ma­ga kö­mek ed­ýär. «Kim tiz hasaplar?» oýnunda okuwçylar berlen meseleleri çalt we dogry çözmäge çalyşýarlar. Bu oýun ça­ga­la­ryň ün­sü­ni jem­le­ýär we olaryň çalt hasaplama en­di­gi­ni ösdürýär.

Interaktiw usul­da mul­ti­me­dia tagta­synda geçirilýän oýunlar okuwçylaryň gyzyklanmasyny has-da artdyrýar. Olar diňe bir diňleýji bolman, eýsem, sapaga işjeň gatnaşýarlar. Mysal üçin, «Dogry jogaby saýla!» oýnunda interaktiw tagtada birnäçe jogap görkezilýär. Okuwçy berlen mysaly çözüp, dogry jogaby saýlaýar. «Sanlary ýerleşdir!» oýnunda bolsa okuwçylar sanlary kiçiden ulusyna ýa-da uludan kiçisine dogry tertipde ýerleşdirýärler. Bu oýun olar­da san düşünjesini berkitmäge kömek edýär.

Top­la­nan tej­ri­bä esas­la­nyp aý­da­ny­myz­da, okatmagyň oýun usuly­nyň başlangyç synplar üçin has-da netijeli­di­gi­ni bel­le­mek ge­rek. Mu­gal­ly­myň döw­re­bap teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň müm­kin­çi­lik­le­rin­den ne­ti­je­li peý­da­lan­ma­gy, in­te­rak­tiw tag­ta­lar we ýö­ri­te yk­jam go­şun­dy­lar sa­pa­gyň tä­sir­li­li­gi­ni art­dyr­ma­ga ýar­dam ed­ýär.

Şu ýer­de ma­te­ma­ti­ka sa­pa­gy­nyň di­ňe bir şah­sy ba­şar­ny­gy däl, eý­sem, to­par­la­ýyn pi­kir alyş­ma­gy hem ös­dür­ýän­di­gi­ni bel­le­mek ge­rek. Okuw­çy­la­ry 3-4 ça­ga­dan yba­rat bo­lan ki­çi to­par­la­ra bö­lüp, bi­le­lik­de me­se­le çöz­dür­mek olar­da bi­rek-bi­re­ge ýar­dam ber­mek, ar­ka­la­şyk duý­gu­la­ry­ny ös­dür­ýär.

Mu­gal­ly­myň sa­pak­da my­sa­lyň ýa-da me­se­lä­niň çö­zü­liş ýo­lu­ny gö­ni aýt­man, eý­sem, ça­ga­ny oňa elt­ýän so­rag­lar bi­len ug­ruk­dyr­ma­gy hem oňat ne­ti­je ber­ýär. Me­se­lem, «Ge­liň, uly kwad­ra­tyň içi­ne nä­çe sa­ny ki­çi kwad­ra­tyň syg­ýan­dy­gy­ny ta­pa­lyň!» di­ýen ýa­ly ýag­daý dö­re­di­len­de, okuw­çy­lar ün­sü­ni jem­läp, oý­la­nyp baş­la­ýar­lar, ola­ryň lo­gi­ki pi­kir­len­me­si art­ýar.

Baş­lan­gyç synp­lar­da ma­te­ma­ti­ka sa­pak­la­ry­ny döw­re­bap we iş­jeň usul­da gu­ra­mak, okuw­çy­lar­da bu ug­ra höwes dö­red­ýär. Öz wag­tyn­da bu ugur­da­ky hö­we­si, yh­la­sy gol­da­ny­lan okuw­çy ýo­ka­ry synp­lar­da has çyl­şy­rym­ly me­se­le­le­ri, my­sal­la­ry aň­sat­lyk bi­len çöz­mä­ge ukyp­ly bol­ýar. Şo­nuň üçin her bir baş­lan­gyç synp mu­gal­ly­my döw­rüň ta­lap­la­ry­na la­ýyk­lyk­da, öz iş usul­la­ry­na tä­ze­çil­lik­le­ri gi­ri­zip, ola­ry yzy­gi­der­li kä­mil­leş­di­rip dur­ma­ly­dyr.

Gül­sa­ra JU­MA­GEL­DI­ÝE­WA,

Aş­ga­bat şä­he­rin­dä­ki ýö­ri­te­leş­di­ri­len 140-njy or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat