Arabaglanyşyk adamlardan başlaýar: milli tegelek stoldan DARYA-nyň sebitleýin gün tertibine çenli
Aşgabat, 2026-njy ýylyň 14-nji oktýabry. Aşgabatda adam maýasyny ösdürmek boýunça ýewropaly hyzmatdaşlar bilen geçirilen duşuşyklar tapgyry tamamlandy. Olara Ýewropa bilim gaznasynyň (ETF) direktory Pilvi Torsti, Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Eduards Stiprais, Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky ilçisi Luc Devigne hem-de Türkmenistanyň Belgiýa Patýşalygyndaky ilçisi, Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşiginiň ýanyndaky wekilhanasynyň ýolbaşçysy Sapar Palwanow gatnaşdylar. Üç güniň dowamynda ara alyp maslahatlaşmalar Türkmenistanyň milli ileri tutulýan ugurlaryndan umumy sebitleýin gün tertibine çenli ýoly geçdi. Bu, bilimi ykdysady ösüşiň we halkara hyzmatdaşlygyň daýanjy hasaplaýan Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň yzygiderli syýasatynyň beýanydyr.
Milli dereje: ýurduň içinde umumy düşünje
12-nji oktýabrda Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynda «Türkmenistan — Ýewropa bilim gaznasy: adam maýasy arabaglanyşygyň esasy hökmünde» atly ýokary derejeli tegelek stol geçirildi. Ony Türkmenistanyň Bilim ministrligi we ETF gurady. Bir stoluň başynda Bilim ministrligi, ulag toplumynyň edaralary (Demir ýol ulaglary ministrligi, Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy, Awtoulag ministrligi, «Türkmenhowaýollary» gullugy), Maliýe we ykdysadyýet ministrligi, Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi, şeýle hem ýokary okuw mekdepleri we hünär okuw mekdepleri jemlendi.
Bilim ministriniň orunbasary Azat Ataýew tegelek stolyň konsepsiýasyny hödürledi:
Milli tapgyryň esasy netijesi — adam maýasynyň ulag-logistika pudagynyň ösüşini kesgitleýändigi barada ähli edaralar üçin umumy düşünjäniň we ylalaşykly garaýşyň emele gelmegi boldy. Bu milli wezipeler Ýewropa Bileleşiginiň çemeleşmeleri bilen, ýagny «Global Gateway», «Ýewropa topary» we ÝB-niň 2028–2034-nji ýyllar üçin indiki maliýe tapgyry bilen baglanyşdyryldy.
Sebitleýin dereje: geçelge üçin umumy garaýş
13–14-nji oktýabrda Aşgabatda DARYA Ýokary derejeli toparynyň «Transkaspi ulag geçelgesi üçin başarnyklary ösdürmek» atly bäşinji mejlisi geçirildi. Sebitleýin ara alyp maslahatlaşma tegelek stola gatnaşan edaralaryň wekilleri gatnaşdylar. Bu ýurduň içinde ylaşylan milli garaýşy sebitleýin derejä çykarmaga mümkinçilik berdi. Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy hem-de Demir ýol ulaglary ministrligi pudak üçin hünärmenleri taýýarlamak tejribesi bilen paýlaşdylar, Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi bolsa zähmet ulgamynyň garaýşyny beýan etdi.
Sebitleýin derejede umumy düşünje we ylalaşykly garaýş kemala geldi. Geçelgäniň arabaglanyşygy, ilkinji nobatda, geçelgeleri şu gün dolandyrýan we ertir dolandyrjak hünärmenleriň başarnyklarynyň we ukyplarynyň arabaglanyşygydyr. Çalt tehnologik ösüşi ähmiýete alyp, bilim ulgamy öňden barýan ösüş esasynda ösmelidir. Hünärmenleri taýýarlamakdaky arabaglanyşyk bolsa okatmagyň çemeleşmelerini we usullaryny ýakynlaşdyrmakdan başlaýar.
Başarnyklary ösdürmegiň sebitleýin ýol kartasyna bagyşlanan mejlisde Türkmenistan Bilim ministrliginiň, Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň we TULM birleşiginiň bilelikdäki garaýşyny hödürledi. Türkmenistan ýurtlaryň meýletin gatnaşmagyny we ulag-logistikany ilkinji pudak hökmünde saýlamagy goldady. Ol üç sany amaly hereketi teklip etdi: logistika analitiginden başlap, birnäçe ýurt üçin umumy hünär häsiýetnamalary; başarnyklara bolan islegiň deňeşdirip bolýan derňewi; mugallymlary taýýarlamak bilen bilelikde işlenip düzülen modully maksatnamalar. Bu işleri ýeňil bilermenler ulgamynyň üsti bilen amala aşyrmak teklip edildi.
Ýewropa Komissiýasynyň Halkara hyzmatdaşlyk baş müdirliginiň (DG INTPA) Merkezi Aziýa we Owganystan boýunça bölüminiň ýolbaşçysynyň orunbasary Fabienne Van Den Eede Türkmenistanyň hünärçilikli çemeleşmesini bellädi: ýurduň teklipleri karar kabul etmegiň gurallaryna anyk düşünmek esasynda taýýarlanypdyr.
Türkmenistanyň teklipleriniň strategik esasy
Türkmenistan geljekki taslamalar üçin ileri tutulýan wezipeleri milli strategik resminamalardan çykyp kesgitledi. Olar Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan tassyklanan Türkmenistanda ýokary hünär bilimini ösdürmegiň 2026–2052-nji ýyllar üçin Strategiýasy we ony durmuşa geçirmek boýunça 2026–2030-njy ýyllar üçin çäreleriň Meýilnamasy, şeýle hem Zähmet bazaryny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli Konsepsiýasy we ony durmuşa geçirmegiň Meýilnamasydyr. Şonuň üçin ýurduň teklipleri birgezeklik başlangyçlara däl-de, milli derejede kabul edilen kararlara esaslanýar.
Iki taraplaýyn gün tertibi: ykdysadyýet üçin başarnyklar
Iki taraplaýyn duşuşyklarda Türkmenistan ykdysadyýetiň isleglerini kanagatlandyrmak üçin başarnyklar ugrunda hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Olar Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň 2025-nji ýylyň 4-nji aprelinde Samarkantda geçirilen «Merkezi Aziýa — Ýewropa Bileleşigi» birinji sammitinde beýan eden garaýşlaryna laýyk gelýär. Şonda Döwlet Baştutanymyz hünär bilimi ulgamynda bilelikdäki taslamany işläp düzmegiň mümkinçiligine seretmegi teklip etdi, ýokary hünärli tehniki hünärmenleri taýýarlamagyň möhümdigini nygtady we Transkaspi ugruna möhüm orun berdi. «Global Gateway üçin başarnyklar köpriüsi» teklibi bu kararlary dowam etdirýär: ol «Global Gateway» taslamalary üçin zerur bolan tehniki we hünär başarnyklaryny ösdürmäge gönükdirilendir.
Esasy netijeler
Gatnaşyjylar duşuşyklaryň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegi üçin döredilen şertler üçin Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowa tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdiler. Hepdäniň netijeleri Türkmenistanyň adam maýasyny ösdürmek we açyk halkara hyzmatdaşlyk ugrundaky saýlap alan ýolunyň amaly netijeleri berýändigini we hyzmatdaşlaryň uly gyzyklanmasyny döredýändigini ýene-de bir gezek tassyklady.
