Dil öw­ret­me­giň usul­la­ry

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­tu­tan­ly­gyn­da bi­lim ul­ga­my­ny san­ly­laş­dyr­mak, da­şa­ry ýurt dil­le­ri­ni okat­ma­gyň hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­mak, in­no­wa­sion usul­la­ry or­naş­dyr­mak bi­len bag­ly döw­let sy­ýa­sa­ty üs­tün­lik­li ama­la aşy­ryl­ýar. Bu ta­gal­la­la­ryň ne­ti­je­sin­de ýaş­la­ryň döw­re­bap bi­lim al­ma­gy üçin äh­li şert­ler dö­re­dil­ýär. Şu­nuň bi­len bag­ly­lyk­da, da­şa­ry ýurt dil­le­ri­ni okat­mak­da hä­zir­ki za­man teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­na we tä­sir­li usu­ly­ýet­le­re esas­lan­mak mö­hüm ugur­la­ryň bi­ri bo­lup dur­ýar. Şeý­le usul­la­ryň ha­ta­ryn­da hä­zir­ki wagt­da giň­den ula­nyl­ýan au­dio-wi­zual se­riş­de­ler we in­fog­ra­fi­ka aý­ra­tyn orun tut­ýar. Bu usul­lar da­şa­ry ýurt dil­le­ri­ni öw­ren­ýän okuw­çy­la­ra di­li di­ňe na­za­ry taý­dan däl, eý­sem, ama­ly taý­dan hem çuň­ňur öz­leş­dir­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­ýär.

Au­dio-wi­zual usu­ly­ýet — bu wi­deoýaz­gy­lar, ses ýaz­gy­lary, ani­ma­si­ýa­lar, in­te­rak­tiw sa­pak­lar we dia­log gör­nüş­li wi­deogep­le­şik­ler ar­ka­ly öw­ret­mek usu­ly­dyr. My­sal üçin, te­ma de­giş­li ses ýaz­gy­la­ry, gep­le­şik wi­deo­la­ry, ani­ma­si­ýa ýa-da do­ku­men­tal ýaz­gy­lar ar­ka­ly okuw­çy dil mag­lu­ma­ty­ny di­ňe diň­le­mek bi­len çäk­len­män, onuň ula­nyl­ýan ýe­ri­ni (con­text) hem öw­ren­ýär. Şeý­le ýag­daý okuw­çy­la­ryň ses­len­me, söz­le­riň ma­ny taý­dan dog­ry ula­nyl­ma­gy, lek­si­ka we gram­ma­ti­ka gur­luş­la­ry­nyň ama­ly taý­dan ber­jaý edil­me­gi ýa­ly en­dik­le­ri­ni ös­dür­ýär. Şeý­le-de sa­pak­la­ryň do­wa­myn­da gör­ke­zi­len wi­deo­ýaz­gy­la­ryň esa­syn­da taý­ýar­la­nyl­ýan sah­na oýun­la­ry, to­par­la­ýyn çy­kyş­lar, gep­le­şik­ler okuw­çy­la­ryň ara­gat­na­şyk gur­mak, di­li dur­muş­da ulan­mak ba­şar­ny­gy­ny ös­dür­ýär.

In­fog­ra­fi­ka usu­ly mag­lu­mat­la­ryň su­rat, gra­fi­ka, şe­kil we gys­ga söz­lem ar­ka­ly düş­nük­li be­ýan edil­ýän gör­nü­şi­dir. Bu usul şe­kil­ler ar­ka­ly di­li öw­ren­me­gi has düş­nük­li we ýat­da ­ga­ly­jy ed­ýär. Di­li öw­ren­mek­de gram­ma­ti­ka düz­gün­le­ri­niň, söz dü­züm­le­ri­niň, za­man­la­ryň, de­giş­li söz bir­lik­le­ri­niň wi­zual­laş­dyr­ma (in­fog­ra­fi­ka) ar­ka­ly gör­ke­zil­me­gi okuw­çy­la­ryň mag­lu­mat­la­ry gö­rüp, pi­kir­le­nip, sel­je­rip, aň-dü­şün­je taý­dan bag­la­ny­şyk gur­ma­gy­na müm­kin­çi­lik dö­red­ýär. My­sal üçin, söz­le­riň kök­le­ri bi­len go­şul­ma­la­ry­nyň in­fog­ra­fi­ka­da gör­ke­zil­me­gi, za­man­lar bo­ýun­ça iş­lik­le­riň ula­ny­lyş ter­ti­bi, gep­le­şik söz dü­züm­le­ri ýa­ly dil gur­luş­la­ry okuw­çy­lar­da lo­gi­ki we pi­kir­len­mek en­dik­le­ri­niň ösü­şi­ne hem hyz­mat ed­ýär.

Okuw­çy­la­ryň öz­le­ri ta­ra­pyn­dan taý­ýar­la­ny­lan in­fog­ra­fi­ka ola­ryň dö­re­di­ji­lik uky­by­ny ös­dür­mek bi­len bir ha­tar­da, teh­no­lo­gi­ýa bi­len iş­le­mek ba­şar­nyk­la­ry­na hem oňyn tä­sir ed­ýär. Bu usul­la­ryň sa­pak­da ula­nyl­ma­gy okuw­çy­lar­da di­ňe bir öw­ren­mek bi­len çäk­len­män, eý­sem, öz bi­li­mi­ni bar­la­mak, mag­lu­mat bi­len iş­le­mek, pi­ki­ri­ni be­ýan et­mek ýa­ly ba­şar­nyk­la­ryň top­lum­la­ýyn ösü­şi­ne ge­tir­ýär. My­sal üçin, «Me­nu and or­ders» di­ýen te­ma bo­ýun­ça okuw­çy­lar, bir ta­rap­dan, wi­deoşe­kil­le­ri gör­ýär­ler we de­giş­li in­fog­ra­fi­ka bi­len ta­nyş­ýar­lar. Soň­ra dia­log gör­nü­şin­de sah­na taý­ýar­lap, ara­gat­na­şyk ba­şar­nyk­la­ry­ny kä­mil­leş­dir­ýär­ler.

Da­şa­ry ýurt dil­le­ri­ni öw­ret­mek­de mag­lu­mat­la­ry aň­sat, düş­nük­li we ýat­da sak­lan­ýan gör­nüş­de ber­me­giň äh­mi­ýe­ti örän ulu­dyr. Aşak­da giň­den ula­nyl­ýan we okuw­çy­la­ryň dil ba­şar­nyk­la­ry­ny ös­dür­mä­ge kö­mek ed­ýän kä­bir in­fog­ra­fi­ka gör­nüş­le­ri­niň aý­ra­tyn­lyk­la­ry we ola­ryň da­şa­ry ýurt di­li sa­pak­la­ryn­da ula­ny­ly­şy ba­ra­da du­rup ge­çe­liň.

In­tel­lek­tual kar­ta (mind map). Bu pi­kir­le­riň ýa-da mag­lu­mat­la­ryň esa­sy te­ma­dan ugur alyp şa­ha­lan­ýan gör­nüş­de gra­fi­ki taý­dan ýer­leş­di­ri­len gör­nü­şi­dir. Bu usul mag­lu­mat­la­ry ter­tip­le­mek, söz­le­ri ýat­da sak­la­ma­gy ýe­ňil­leş­dir­mek, tan­ky­dy pi­kir­len­mek ba­şar­nyk­la­ry­ny ös­dür­mek, dö­re­di­ji­lik­li pi­kir­len­mek, mag­lu­mat­lar ara­syn­da lo­gi­ki bag­la­ny­şyk gur­mak üçin ula­nyl­ýan tä­sir­li wi­zual­laş­dy­ryş usu­ly­dyr.

Wagt çyz­gy­dy (ti­me­li­ne). Wa­ka­la­ryň ýa-da pro­ses­le­riň yzy­gi­der­li ter­tip­de gör­ke­zil­me­gi ar­ka­ly okuw­çy­lar iş­lik­le­riň za­man bo­ýun­ça ula­ny­ly­şy­ny ýa-da ta­ry­hy wa­ka­la­ry aň­sat öw­ren­ýär­ler.

Aý­gül MU­HAM­ME­DO­WA,

Türk­men­ba­şy şä­he­rin­dä­ki da­şa­ry ýurt dil­le­ri­ne ýö­ri­te­leş­di­ri­len 5-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my

Çeşmesi: Türkmenmetbugat