Magtymgulynyň taglymatynda ömri dogry ýaşamak

SÖZBAŞY ÝERINE

Şu makalalar toplumy Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly kitabynda Magtymguly Pyragy barada belläp geçen dürdäne sözlerinden ruhlanyp döredildi. Bu sözler şu güne çenli akyldar şahyrymyz barada aýdylan ähli pikirleri bir ýere jemleýän çözgütdir, netijedir. Onda hormatly Prezidentimiz «Magtymguly» sözüniň täze ölçeglerini, giňişliklerini beýan edýär. Mundan beýläk dowam etjek ähli ýazgylarymyzyň gönezligi boljakdygy üçin, ol sözleri dolulygyna getirmegi makul bildik:

«Alnymyzda — beýik ykbalymyzyň üstünliklere beslenjek täze bir sahypasy — «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýyly. Täze ýylymyzyň adynyň akyldar şahyrymyzyň ady bilen baglanyşdyrylmagynda çuňňur many bar. Magtymguly Pyragynyň eserlerine ornan döwletliligiň, söz we paýhas berekediniň, ylham-döredijiligi joşdurjak rysgal çeşmesiniň, tutuş barlyga, ýaşaýşa, ynsana mahsus gözellikleriň has kämil hem-de döwrebap röwüşde hasyl boljakdygynyň buşlugydyr. Türkmen ýaşlaryna döwletliligimiziň ýene bir sahypasyny belent üstünlikler bilen doldurmaga çagyryşdyr. Öňümizdäki bir ýylymyzy, soňra bütin ömrümizi Magtymguly bolup ýaşamaga çakylykdyr.

Magtymguly — bu mizemeýän Watan söýgüsi, halk ykbalynyň aladasy, belent häsiýetleriň gaýmagydyr.

Magtymguly — taryhy köklerden, milli däp-dessurlardan aýagyňy üzmän, döwrüň täzeçilliklerine, belent ösüşlerine uýup ýaşamakdyr.

Magtymguly şahsyýetdir, maşgaladyr, jemgyýetdir, döwletdir. Akyldar şahyrymyzyň tutuş döredijiligi şahsyýetiň, jemgyýetiň, döwletiň we tebigatyň arasyndaky sazlaşygy üpjün etmeklige gönükdirilendir.

Magtymguly — geçmişimiz, şu günümiz we geljegimizdir.

Magtymguly hem taryhdyr, hem hakykatdyr».

MAGTYMGULY BOLUP ÝAŞAMAK

Eýsem, «Magtymguly bolup ýaşamak» näme diýmek?!

«Magtymguly bolup ýaşamak» diýlende, «Magtymguly» sözüne dar manyda — şahsyýetiň ady hökmünde däl-de, giň manyda — onuň döredijiliginden syzylyp çykan öwütlere, ýatlatmalara, oýarmalara düşünilmelidir.

Magtymguly bolup ýaşamak akyldar şahyryň şygyrlaryny diňe bir okamak, ýat tutmak, düşünmek we düşündirmek bilen çäklenmän, eýsem, öwütlerini durmuşyňa geçirmek, şolara görä ýaşamak diýmekdir. Munuň üçin bolsa, Magtymgula «syrly», «akyl ýetirip bolmaýan» ýaly häsiýetlendirmeleri bir kenara goýup, diňe şondan soňra onuň çeperçilik bilen şygra salan aýdyň pikirlerine aralaşmalydyrys. Hormatly Arkadagymyzyň hem: «Magtymguly türkmeniň kalbyna iň beýik ynanç, aňyna bolsa durmuşyň ýagşysyny-ýamanyny hatasyz seljerýän mähek daşy, göreçlerine öçmejek nur bolup çaýyldy» diýip belleýşi ýaly, Magtymguly Pyragy açyk we düşnükli pikirleriň atasydyr. Şu nukdaýnazardan, şahyryň allegorik-simwoliki söz düzümleri we düşünjeleri ýönekeý okyjylar üçin syrly görnüp biler. Pyragynyň şygryýetine janlylyk we owazlylyk berýän, okyja ýa-da diňleýjä şygryýet äleminiň joşgunly we düşündirip bolmaýan lezzetlerini eçilýän şeýle hikmetli sözlerine düşünmek hem sopuçylyk edebiýatyndan habarly bolanlar üçin hupbatly iş däl. Öz halaýan sazyny diňleýän adamyň ondan many gözlemän, diňe ruhy lezzet alşy ýaly, şahyryň ruhy öwrülişikleriniň aýry-aýry pursatlaryny beýan edýän şeýle goşgulary-da hakyky şygryýetiň we sözüň hormatyna döreden eserleridir.

Magtymguly Pyragy dünýägaraýyş ulgamlarynyň däp bolup gelýän akabalaryndan çykyp, özbaşyna bir akabany açdy. Onuň dili, durmuşa düşünişi, yslama we türkmen medeniýetine gatnaşygy haýsydyr bir kitap sahypalary bilen çäklenmeýär. Şonuň üçin hem Magtymgulynyň şahsyýetini we döredijiligini belli bir araçäge sygdyrjak bolmak hataly çemeleşmedir.

Magtymguly köpugurly şahsyýetdir. Muny Magtymgulynyň özi-de tassyklap: «Ne derwüş men, ne molla, ne sopy, ähli-dester» diýip örtenýär. Şonuň ýaly hem, Magtymguly bitewüligine düşünilmeli hadysadyr. Meselem, şahyryň mertlik we namartlyk baradaky pikirleriniň düýp manysyna düşünmek üçin oňa degişli ähli şygyrlaryny okap çykmaly. Şeýdenimizde, biziň üçin «mertlik» düşünjesi söweşde duşmana garşy batyrlyk görkezmekden, «namartlyk» bolsa gorkaklykdan has giň manylara eýe bolar. Hormatly Prezidentimiziň hem belleýşi ýaly: «Elbetde, Magtymgulynyň öwüt-ündewleri goşgy setirlerinde göni ýüzlenmek arkaly däl-de, çaganyň, ýetginjegiň, ýigidiň maňzyna gowy ýeter ýaly, pikir aýlawly hem medeniýetli usulda ýüze çykarylýar».

Magtymguly atamyz din bilen durmuşy biri-birinden aýyrmaýar, tersine, olaryň ikisini hem şol bir zat hökmünde kabul edýär. Magtymgula görä, dogry ýolda ýaşamak üçin haýsydyr bir dini mertebäni gazanmak hökman däl. Onuň üçin türkmençiligi ýaşamak hökmandyr. Çünki türkmençilik — bu yslam medeniýetini belli-belli meselelere seredilende däl-de, her günki pikirleriňde we duýgularyňda, sözleriňde we sözleýişleriňde, gündelik işleriňde we endikleriňde ýaşamakdyr. Türkmençilik özbaşyňa däl-de, il-günüň we dogan-garyndaşlaryň bilen bilelikde, hatda bir-birege baglylyk şertinde yslamy ýaşamakdyr. Jemgyýetden bölünmegi däl-de, onuň bilen birleşmegi, terkidünýäligi däl-de, dogry ýaşamagy, öz bähbidiňden il bähbidini ýokarda tutmagy, ýagny bähbitsiz ýaşamagy ileri tutýandygy üçin, aslynda, bu iň dogry ýaşaýyşdyr! Ýaşaýyş medeniýetiniň şeýle nusgasyny biz Magtymguly Pyragynynyň eserlerinde görüp bilýäris, şonuň üçinem olary türkmençiligiň gymmatly teswiri hasaplaýarys.

Magtymguluda her bir türkmen özüni görüp biler, her bir türkmen onuň bilen pikirdeş bolup biler. Başgaça aýdylanda, Magtymguly — her bir türkmendir, her bir türkmen bolsa — öz gezeginde, Magtymguludyr! Magtymguly biziň üçin ölçegdir!

«Magtymguly Pyraga görä, bir türkmen, umuman, bir ynsan nähili bolmaly, nähili ýaşamaly?» diýen sowalyň jogaby, elbetde, berkarar döwletimizde erkana ömür sürýän halkymyz üçin örän möhümdir. Şu hakykatdan ugur alyp, «Magtymgulynyň taglymatynda ömri dogry ýaşamak» atly makalalar toplumynda şahyryň biziň durmuşymyzy aýdyňlatjak pikirlerini ildeşlerimiz bilen paýlaşmagy maksat edinýäris.

Aýnur AGALYÝEWA,

Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy

"Nesil"

02.11.2024ý. №88

Çeşmesi: Turkmenmetbugat