Bi­lim iş­gär­le­ri­niň iş tej­ri­be­sin­den

Sa­pak­la­ry ut­gaş­dy­ryp gu­ra­mak

Umu­my­bi­lim ber­ýän or­ta mek­dep­le­riň baş­lan­gyç synp­la­ryn­da ma­te­ma­ti­ka der­si öw­re­di­len­de dür­li me­se­le­le­riň maz­mu­ny ar­ka­ly okuw­çy­lar­da Wa­ta­na bo­lan söý­gi­ni ter­bi­ýe­le­mek, daş-tö­we­rek­dä­ki geo­met­rik şe­kil­le­ri ta­na­mak en­dik­le­ri­ni dö­ret­mek ze­rur­dyr. Mu­gal­lym bu der­si oka­dan­da okuw­çy­la­ryň çalt ha­sap­la­mak we pi­kir­len­mek en­dik­le­ri­ni ös­dür­mek mak­sa­dy bi­len, beý­le­ki ders­ler bi­len sa­pa­gy­ny ut­gaş­dy­ryp bi­ler. Bu okuw­çy­la­ryň ma­te­ma­ti­ki ukyp­la­ry­ny ýü­ze çy­kar­ma­ga, her bir işe dö­re­di­ji­lik­li çe­me­leş­mek en­dik­le­ri­ni ter­bi­ýe­le­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­ýär. Mu­gal­lym ma­te­ma­ti­ka­ny öw­ret­mek bi­len, okuw­çy­la­ryň akyl ter­bi­ýe­si­niň, ýag­ny pi­kir­len­mek (in­tel­lek­tual) müm­kin­çi­lik­le­ri­niň art­ma­gy­na düýp­li go­şant goş­ýar. Mu­gal­ly­myň sa­pak döw­rün­de okuw­çy­lar­da öz pi­kir­le­ri­ni aý­dyň we gu­tar­nyk­ly, gys­ga we ma­ny­ly be­ýan et­mek ba­şar­nyk­la­ry­ny, ýaz­gy­la­ry yk­jam, ter­tip­li we so­wat­ly ýe­ri­ne ýe­tir­mek en­dik­le­ri­ni ter­bi­ýe­le­me­gi hök­man­dyr. Mu­nuň üçin okuw­çy­la­ra öz­baş­dak my­sal­dyr me­se­le­le­ri, ha­sap­la­ma­gyň dür­li usul­la­ryn­dan peý­da­lan­ma­gyň düz­gün­le­ri­ni öw­ret­mek ýer­lik­li­dir.

Okuw­çy­la­ra ber­ýän my­sal­la­ry­my­zy beý­le­ki sa­pak­la­ryň üs­ti bi­len hem ut­gaş­dy­ryp öw­red­ýä­ris. Halk dö­re­di­ji­lik eser­le­rin­den, ýag­ny sa­na­waç­lar­dan, er­te­ki­ler­den, na­kyl­lar­dan hem peý­da­lan­ýa­rys. Bu bol­sa ça­ga­nyň ma­te­ma­ti­ka sa­pa­gy­na bo­lan hö­we­si­ni has hem art­dyr­ýar.

Aý­ja­han GA­BA­KO­WA,

Aş­ga­bat şä­he­rin­dä­ki da­şa­ry ýurt dil­le­ri­ni çuň­laş­dy­ryp öw­red­ýän ýö­ri­te­leş­di­ri­len 74-nji «Bag­ty­ýar ne­sil­ler» or­ta mek­de­bi­niň mu­gal­ly­my.

* * * 

Kör­pe­ler­de zäh­met en­dik­le­ri­ni ke­ma­la ge­tir­mek

Ça­ga­lar­da ir­ki ösüş döw­rün­den baş­lap, zäh­met en­dik­le­ri­ni ke­ma­la ge­tir­me­giň il­kin­ji bas­gan­çak­la­ry go­ýul­ýar. Ça­ga­nyň öz ulan­ýan zat­la­ry­ny ge­tir­me­gi­ni bu­ýur­mak, ola­ry de­giş­li ýer­le­rin­de goý­dur­mak, na­har­la­nan­da, suw içen­de öz­baş­dak he­re­ket et­me­gi öw­ret­mek onuň hä­si­ýet­le­ri­niň kä­mil­leş­me­gi­ne ge­tir­ýär. Ça­ga­da ene-ata­sy­nyň öý şert­le­rin­de ed­ýän iş­le­ri­ni göz as­tyn­dan syn­lap, şo­la­ry öz eli bi­len edip gör­mek hö­we­si dö­re­ýär. Şeý­le dö­wür­de ça­ga­lar­dan ün­sü­ňi sow­ma­ly däl­dir. Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ryn­da ter­bi­ýe­len­ýän ça­ga­la­ra zäh­met en­dik­le­ri ba­ra­da sa­pak­la­ry ýö­ri­te ro­lik­le­riň we pre­zen­ta­si­ýa­la­ryň üs­ti bi­len hem dü­şün­dir­mek bo­lar, se­bä­bi ça­ga gö­ren za­dy­ny go­wy ýa­dyn­da sak­la­ýar we ýe­ri­ne ýe­tir­me­gi ba­şar­ýar.

Her bir sa­pak­da peý­da­la­nyl­ýan pre­zen­ta­si­ýa­lar­da «Paý­has çeş­me­si» at­ly ki­tap­da­ky ata­lar sö­zün­den peý­da­lan­mak hem bo­lar. Şon­da ça­ga­la­ra na­ky­ly okap be­rip, ola­ryň ma­ny­sy­ny dü­şün­dir­mä­ge hem aý­ra­tyn äh­mi­ýet be­ril­me­li­dir. Ça­ga ter­bi­ýe­sin­de zäh­met en­dik­le­ri­ni ke­ma­la ge­tir­mek­de Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nus­ga­lyk eser­le­rin­den peý­da­lan­mak äh­mi­ýet­li­dir, se­bä­bi bu ki­tap­lar­da ýaş nes­le öw­ret­mä­ge we öw­ren­mä­ge de­giş­li öwüt-ün­dew ber­ýän wa­ka­lar, he­ka­ýa­lar, gy­zyk­ly söh­bet­ler köp. Mu­ny dü­şün­dir­mek bol­sa ene-ata­la­ryň, ter­bi­ýe­çi­le­riň pa­ýy­na düş­ýär.

Gur­ban­gül HAN­BER­DI­ÝE­WA,

Türk­men­ba­şy şä­he­rin­dä­ki ýö­ri­te­leş­di­ri­len 32-nji ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň ter­bi­ýe­çi­si.

* * * 

Okuw­çy­la­ra da­şa­ry ýurt di­li­ni öw­ret­me­k

Baş­lan­gyç synp­lar­dan baş­lap, ça­ga­lar­da iň­lis di­li sa­pa­gy­na bo­lan hö­we­si dö­ret­mek mö­hüm­dir. Ki­çi­li­gin­den da­şa­ry ýurt dil­le­ri­niň öw­re­dil­me­gi, el­bet­de, ça­ga­nyň fi­zi­ki hem-de akyl taý­dan ös­ýän döw­rü­ne ga­bat gel­ýär. Şeý­le­lik­de, şu ýaş­da­ky ça­ga­la­ryň söz­le­ýi­şi kä­mil­leş­ýär, aý­ra­tyn ýat­keş­li­gi oňa ses­le­ri, söz­le­ri dur­nuk­ly aýt­ma­ga, lek­sik we gram­ma­tik en­dik­le­ri­ni hem-de ba­şar­nyk­la­ry­ny tiz ele al­ma­ga ýar­dam ed­ýär. Ir­ki ýaş­dan dil öw­ret­mek okuw­çy­la­ryň aň-dü­şün­je­si­ni gi­ňeld­ýär.

Iň­lis di­li sa­pa­gyn­da okuw­çy­la­ra «Me­niň tu­gum» di­ýen te­ma­ny öw­re­de­ni­miz­de, Wa­tan ha­kyn­da­ky dü­şün­je­le­ri­ni ös­dür­ýä­ris. Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Ser­da­ry­my­za we mil­li Tu­gu­my­za söý­gi dö­red­ýä­ris. Sa­pak­da mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da Döw­let ny­şan­la­ry­ny okuw­çy­la­ra gör­kez­ýä­ris. Ola­ryň at­la­ry­ny iň­lis di­lin­de aýt­ma­gy öw­red­ýä­ris we ýat tut­dur­ýa­rys. Şeý­le hem köp san­ly gör­kez­me es­bap­la­ry ula­nyp, ene di­li, ma­te­ma­ti­ka, su­rat, te­bi­gat ders­le­ri bi­len bag­la­nyş­dy­ryp, sa­pa­gyň hi­li­ni, tä­sir­li­li­gi­ni ýo­kar­lan­dyr­ýa­rys. Bi­lim de­re­je­le­ri­ni bar­la­mak mak­sa­dy bi­len, reňk­li slaýd­lar ar­ka­ly bar­lag ge­çir­ýä­ris. Bu bol­sa okuw­çy­la­ryň öz­baş­dak pi­kir­len­mek en­dik­le­ri­ni ke­ma­la ge­tir­ýär. Her bir sa­pa­gyň ba­şyn­da okuw­çy­la­ryň dep­der­le­ri­ne bel­lik et­di­ren söz­lük­le­ri­mi­zi so­ra­ýa­rys. Öýe ýu­muş tab­şy­ra­ny­myz­da bol­sa tä­ze söz­le­ri ýaz­dy­ryp, ýat tut­dur­ýa­rys.

Göw­her ÇÄ­ŞE­MO­WA,

Da­şo­guz şä­he­rin­dä­ki 13-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat