Okatmagyň usullary kämilleşdirilýär

Ösüm­lik dün­ýä­si bi­ziň ýa­şaý­şy­my­zyň esa­sy öze­ni bo­lup dur­ýar. Adam öz ýa­şaý­şy üçin ze­rur bo­lan äh­li zat­la­ry te­bi­gat­dan, ösüm­lik­ler­den al­ýar. Di­ýa­ry­myz­da peý­da­ly ösüm­lik­ler diý­seň kän­dir. Ola­ra te­bi­gat­da hiç bir zat bi­len çal­şyp bol­ma­jak köp san­ly der­man­lyk ösüm­lik­ler de­giş­li­dir. Bu­lar ba­ra­da 8-nji synp­la­ryň geog­ra­fi­ýa sa­pak­la­ryn­da okuw­çy­la­ra gi­ňiş­le­ýin dü­şün­dir­ýä­ris. Okuw­çy­lar bi­len der­man­lyk ösüm­lik­le­ri­ni top­lap, ger­ba­ri­le­ri taý­ýar­la­ýa­rys we sa­pak­da olar ba­ra­da peý­da­ly mag­lu­mat­la­ry öw­ren­ýä­ris.

Sa­pa­gyň ba­şyn­da Türk­me­nis­tan Wa­ta­ny­my­zyň müň bir der­de em bol­jak der­man­lyk ösüm­lik­le­re baý top­rak­dy­gy­na okuw­çy­la­ryň ün­sü­ni çek­ýä­ris. Mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da der­man­lyk ösüm­lik­ler bi­len bag­ly taý­ýar­la­nan slaýd şe­kil­le­ri bi­len sa­pa­gy has-da gy­zyk­lan­dyr­ýa­rys. Halk ara­syn­da «Her ke­se­liň emi­ni do­gan ül­käň top­ra­gyn­dan ag­tar» di­ýen paý­has­ly ata­lar sö­zü­ni hem my­sal ge­ti­rip, onuň ma­ny­sy­ny dü­şün­dir­ýä­ris.

Hä­zir­ki za­man luk­man­çy­ly­gy­nyň ösüm­lik­ler­den alyn­ýan der­man se­riş­de­le­ri­ni ulan­ma­ga esas­lan­ýan­dy­gy­ny, türk­men halk luk­man­çy­ly­gyn­da peý­da­la­nyl­ýan der­man­lyk ösüm­lik­le­ri hem­me­ta­rap­la­ýyn düýp­li öw­ren­mä­ge giň ýol açy­lan­dy­gy ba­ra­da okuw­çy­la­ra tä­ze mag­lu­mat­la­ry öw­red­ýä­ris. My­sal üçin, Türk­me­nis­tan­da iň köp ýaý­ran der­man­lyk we wi­ta­min­li ösüm­lik­ler — bor­jak, bu­ýan, pis­se, ba­dam, üzär­lik, nar, an­dyz, yş­gyn, çer­kez, ke­nep­çe, so­gan, sa­rym­sak, it­bu­run, çy­ryş, ço­muç, al­ma, hoz, ser­se­pil, nar­pyz, kä­ki­lik oty, ga­taň­ňyr, aşy­go­ty, syç­rat­gy, dad­ran, por­saň­ňy­za, ig­de, ýan­dak, ýo­run­ja, at­gu­lak, çöp­bo­ýa, boý­bod­ran, gan­de­per, itü­züm, ys­ma­nak, sel­me we baş­ga­lar. Ady­ny ag­zan we baş­ga-da köp san­ly der­man­lyk ösüm­lik­le­ri­ni okuw­çy­la­ryň bil­mek­le­ri we ta­na­mak­la­ry üçin el­de taý­ýar­lan gör­kez­me es­bap­la­ry­myz we mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da ola­ryň su­rat­la­ry­ny gör­kez­mek ar­ka­ly ta­nyş­dyr­ýa­rys. Şeý­le hem sa­pak­da Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň «Türk­me­nis­ta­nyň der­man­lyk ösüm­lik­le­ri» at­ly köp jilt­li yl­my-en­sik­lo­pe­dik ki­ta­by­ny, «Türk­me­nis­tan — mel­hem­ler me­ka­ny» at­ly ki­ta­by­ny ýa­zan­dy­gy ba­ra­da aý­dyp, bu ki­tap­lar ha­kyn­da hem okuw­çy­la­ra mag­lu­mat ber­ýä­ris. Der­man­lyk ösüm­lik­le­ri ba­ra­da gym­mat­ly mag­lu­mat­la­ry özün­de jem­le­ýän bu ki­tap­lar adam sag­ly­gy üçin ba­ha­sy­na ýe­tip bol­ma­jak gol­lan­ma bo­lup hyz­mat ed­ýär. Bu yl­my äh­mi­ýet­li ki­tap­lar­da dür­li ke­sel­le­ri be­jer­mek üçin ot­lar­dan, ýap­rak­lar­dan, mi­we­ler­den we der­man­lyk ösüm­lik­le­riň kök­le­rin­den der­man­la­ry taý­ýar­la­ma­gyň we ulan­ma­gyň usul­la­ry be­ýan edil­ýär. Ola­ryň her bi­ri­niň hä­si­ýe­ti, ýa­şa­ýyş aý­ra­tyn­ly­gy, ýaý­ra­wy, te­bi­gy go­ry, der­man­lyk çig ma­ly, hi­mi­ki dü­zü­mi, peý­da­la­ny­ly­şy ba­ra­da anyk we do­ly mag­lu­mat­lar be­ril­ýär. Ki­tap­da ösüm­lik­le­riň at­la­ry­nyň dür­li dil­ler­de be­ril­me­gi we de­giş­li su­rat­lar bi­len be­zel­me­gi okuw­çy­la­ryň hem ün­sü­ni çek­ýär.

Sa­pa­gyň do­wa­myn­da Luk­man He­kim bi­len bag­ly ro­wa­ýat­la­ry, halk ara­syn­da aý­dyl­ýan tym­sal­lar­dyr pä­him­ler­den hem okuw­çy­la­ra gür­rüň be­rip, so­rag-jo­gap alyş­ýa­rys. Şeý­le­lik­de, okuw­çy­la­ryň sa­pa­ga has iş­jeň gat­naş­mak­la­ry­ny ga­zan­ýa­rys. Öý işi­ne bol­sa, der­man­lyk ösüm­lik­ler­den ger­ba­ri­le­ri taý­ýar­la­mak­la­ry­ny we olar ba­ra­da anyk, tä­sir­li mag­lu­mat­la­ry top­la­mak­la­ry­ny tab­şy­ryp, sa­pa­gy jem­le­ýä­ris.

Kuw­wat GUR­BAN­MY­RA­DOW,

Te­jen et­ra­byn­da­ky 16-njy or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat