Türkmenistan — ÝUNESKO: ählumumy tejribelere eýerip

Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasy (ÝUNESKO) bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek Türkmenistanyň daşary syýasatynyň möhüm ugurlarynyň birine öwrüldi. Türkmenistanyň 1993-nji ýylda ÝUNESKO-nyň doly hukukly agzasy bolan döwründen bäri durmuşa geçirilen işler ýurdumyzyň dünýä giňişligindäki abraýynyň has-da artmagyna itergi berdi. Häzirki wagtda BMG we onuň iri düzümleri, şol sanda ÝUNESKO bilen ýokary derejeli gatnaşyklary berkitmek, hyzmatdaşlygyň döwrebap ugurlaryny kesgitlemek babatda geçirilýän çäreler barha giň gerime eýe bolýar.

Ýakynda ÝUNESKO-nyň Fransiýa Respublikasynyň Pariž şäherindäki ştab-kwartirasynda geçirilen Bilim boýunça bütindünýä hasabatynyň «2030-njy ýyla çenli hasap: elýeterlilik we deňlik» atly tapgyryna Türkmenistanyň bilim ministri hem gatnaşdy. Dünýäniň dürli döwletlerinden bilim ulgamy boýunça ýolbaşçylary hem-de bilermenleri bir ýere jemlän bu halkara maslahat ulgamyň öňünde duran wezipeleri ara alyp maslahatlaşmagyň özboluşly meýdançasyna öwrüldi.

Maslahatyň çäklerinde Türkmenistanyň bilim ministri bilen ÝUNESKO-nyň Baş direktory Haled Al-Enanynyň arasynda netijeli duşuşyk geçirildi. Oňa ýurdumyzyň Fransiýa Respublikasyndaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi, Türkmenistanyň ÝUNESKO-daky Hemişelik wekili M.Çaryýew hem gatnaşdy. Gepleşigiň dowamynda ýurdumyzyň halkara hyzmatdaşlygynyň çäklerinde ÝUNESKO bilen gatnaşyklaryň çuňlaşdyrylmagynyň strategik ugurlaryň biridigi, bu abraýly halkara gurama bilen bilelikde amala aşyrylýan taslamalaryň milli bilim ulgamyny yzygiderli pugtalandyrmaga we onuň dünýäniň bilim giňişligine işjeň goşulyşmagyna ýardam berýändigi nygtaldy. Türkmen tarapy bilimde elýeterliligi we deňligi üpjün etmegiň, ulgama sanly özgertmeleri we emeli aň tehnologiýalaryny giňden ornaşdyrmagyň bu gurama bilen hyzmatdaşlykda ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda durýandygyny beýan etdi. Duşuşygyň dowamynda halkara akademiki hyzmatdaşlygyň giňeldilýändiginiň aýdyň delili hökmünde häzirki wagtda ÝUNESKO-nyň UNITWIN maksatnamasynyň çäklerinde ýurdumyzda birnäçe kafedranyň, klublaryň we assosirlenen mekdepleriň üstünlikli hereket edýändigi mysal getirildi. Türkmenistanyň 14 sany ýokary okuw mekdebiniň ÝUNESKO-nyň Halkara uniwersitetler assosiasiýasynyň agzalygyna kabul edilendigi hem munuň aýdyň güwäsidir.

Duşuşygyň barşynda Maglumat tehnologiýalary boýunça ÝUNESKO instituty bilen hyzmatdaşlygyň netijeli ösdürilýändigine-de üns çekildi. Bu edara bilen Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň arasyndaky 2024-2025-nji ýyllar üçin «Ýol kartasynyň» üstünlikli durmuşa geçirilendigi, bilelikdäki ylmy-amaly çäreleriň guralandygy hem-de «Sanly ylym» ÝUNESKO kafedrasyny döretmek boýunça geçirilen işler hyzmatdaşlygyň täze derejä çykýandygyny subut edýär.

Aşgabat şäheriniň ÝUNESKO-nyň öwreniji şäherleriniň bütindünýä toruna girizilmegi möhüm ädim hökmünde görkezildi. Geljekde bu tora Mary, Köneürgenç ýaly gadymy ylym-bilim ojaklarynyň girizilmegi boýunça alnyp barylýan işler barada durlup geçildi. Taraplar Türkmenistanyň ÝUNESKO-nyň birnäçe halkara konwensiýasyna goşulandygy, şeýle hem täze halkara resminamalara goşulmak mümkinçiligi boýunça-da pikir alyşdylar. Şonuň bilen birlikde-de, bu edaranyň bilime elýeterlilik we deňlik boýunça halkara tejribesini ornaşdyrmak, sanly özgertmeler hem-de emeli aňy jogapkärçilikli ulanmak boýunça Türkmenistanyň bilermenler goldawyny giňeltmäge gyzyklanma bildirýändigi beýan edildi.

Türkmen wekiliýeti saparyň dowamynda ýokarda gürrüňi edilen maslahatyň çäklerinde geçirilen «Borçnamalardan netijelere: mekdebe çenli bilim babatda milli garaýyşlar» atly «tegelek stol» maslahatyna hem gatnaşdy. Onuň dowamynda maslahata gatnaşyjylar mekdebe çenli bilimi ösdürmekde, bilime elýeterliligi giňeltmekde hem-de bu ugurda milli tejribäni netijeli durmuşa geçirmekde Türkmenistanyň gazanan oňyn tejribeleri bilen tanyşdyryldy.

«Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda, mekdebe çenli ýaşly çagalary mekdebe taýýarlamak hökmany talap bolup durýar. 2026-2027-nji okuw ýylyndan başlap, çagalaryň mekdepde bilim almaga taýýarlygyny üpjün etmek maksady bilen, ýurdumyzyň umumybilim berýän mekdepleriniň 55-siniň binýadynda 5 ýaşly çagalar üçin ýarym günlük toparlaryň 65 sanysynyň açylmagy meýilleşdirilýär. Bu başlangyç Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen ÝUNESKO-nyň arasynda baglaşylan ylalaşykda hem öz beýanyny tapýar.

Iş saparynyň çäklerinde ÝUNESKO-nyň Baş direktorynyň bilim meseleleri boýunça orunbasary hanym Stefaniýa Jannini bilen hem duşuşyk geçirildi. Onuň dowamynda bilim ulgamynda sanly özgertmeleriň ilerledilmeginiň hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlarynyň biri bolup durýandygy hakda gürrüň gozgaldy. Bu ugurda mugallymlaryň hünär başarnyklaryny ösdürmek, bilim gurşawyny kämilleşdirmek hem-de okatmagyň hilini ýokarlandyrmak boýunça bilelikdäki çäreleriň ähmiýeti aýratyn nygtaldy. Duşuşygyň barşynda «Türkmenistanda ýokary hünär bilimini ösdürmegiň 2026 — 2052-nji ýyllar üçin Strategiýasynyň» esasy ugurlary bilen tanyşdyryldy.

Sözümizi jemläp aýdanymyzda, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanda halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygy has-da berkitmekde, milli bilim ulgamyna dünýä tejribelerini ornaşdyrmakda uly işler durmuşa geçirilýär. Ýaşlara döwrebap bilim bermekde ähli şertleridir mümkinçilikleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, belent başlary aman bolsun, il-ýurt bähbitli durmuşa geçirýän işleri hemişe rowaçlyklara beslensin!

Ýusup TUWAKOW,

Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň ýaşlar syýasaty bölüminiň baş hünärmeni.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat