Bitarap Türkmenistanyň diplomatiýasy: Parahatçylygyň, ösüşiň we hyzmatdaşlygyň bähbidine

Sapar BERDINIÝAZOW,

Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň mugallymy, Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçi, Türkmenistanyň ussat diplomaty.

Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen 2009-njy ýylyň 18-nji fewralyndan bäri ýurdumyzda Türkmenistanyň diplomatik işgärleriniň güni bellenilýär. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow ýurdumyzyň parahatçylyk söýüjilikli daşary syýasat strategiýasyny üstünlikli amala aşyrmak, dünýä giňişliginde milli bähbitlerimizi goramak babatda anyk wezipeleri kesgitläp, döwletimiziň diplomatik gullugynyň işiniň yzygiderli kämilleşdirilmegi bilen bagly meseläni hemişe üns merkezinde saklaýar.

Şu ýyl Türkmenistanyň diplomatik işgärleriniň hünär baýramçylygy Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan 2025-nji ýylyň «Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly» diýlip yglan edilmegi mynasybetli geçirilýän iri çäreleriň çäklerinde bellenilýär. BMG-niň Baş Assambleýasynyň bu ugurda kabul eden degişli Kararnamasy Gahryman Arkadagymyzyň halkara gatnaşyklaryň täze filosofiýasy hökmünde öňe süren «Dialog — parahatçylygyň kepili» atly başlangyjynyň amaly taýdan durmuşa geçirilýändigini alamatlandyrýar. Bu günki gün Türkmenistan dünýäde abraýly we hormatlanylýan, daşary syýasaty hem-de diplomatiýasy sebit derejesinde durnuklylygy, howpsuzlygy üpjün etmekde möhüm orny eýeleýän döwlet hasaplanýar. Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk, halkara hukugyň kadalaryna ygrarlylyk bilen netijeli özara gatnaşyklary alyp barmak tejribesi bolsa şol syýasatyň özenini düzýär.

Türkmenistanyň Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynyň dowamyndaky işleriniň we ileri tutýan ugurlarynyň Konsepsiýasynyň kabul edilmegi ýurdumyzyň häzirki zaman şertlerinde çökgünlikleri ýeňip geçmek üçin öz tagallalaryny halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga gönükdirmäge çalyşýandygyny aýdyň görkezýär. Konsepsiýa dünýäde howpsuzlygy üpjün etmäge degişli toplumlaýyn çemeleşmäni, şol sanda onuň ideologik, amaly we syýasy taraplaryny öz içine alýar. Şunda bu wezipäniň ulgamlaýyn esasda çözülmelidigi, onuň hukuk hem institusional gurallara esaslanmalydygy bellenilýär. Häzirki ählumumy meýiller barada strategik pikirlenme we toplumlaýyn seljerme, halkara gatnaşyklar ulgamynda Türkmenistanyň ileri tutýan ugurlarydyr uzak möhletleýin bähbitlerine döredijilikli çemeleşme bu daşary syýasy resminamany kabul etmek üçin esas boldy. Hut şol binýada daýanyp, ýurdumyz sebit derejesinde-de, dünýä derejesinde-de parahatçylygy, durnuklylygy, howpsuzlygy pugtalandyrmaga ýardam bermek arkaly halkara işlere netijeli we işjeň gatnaşýar. Munuň özi hormatly Prezidentimiziň döwrüň möhüm meselelerini çözmäge, Ýer ýüzünde özara düşünişmek we ynanyşmak medeniýetini kemala getirmäge hem-de goldamaga, durnukly ösüşiň hatyrasyna özara gatnaşyklary ilerletmäge gönükdirilen halkara başlangyçlaryny durmuşa geçirmek ýaly maksatlar bilen sazlaşykly utgaşýar. Şolaryň iş ýüzünde amala aşyrylmagy bolsa döwletimiziň daşary syýasatynyň esasy wezipeleri hökmünde kesgitlenendir. Bu ýerde gürrüň, hususan-da, parahatçylygy, howpsuzlygy berkitmek, Merkezi Aziýa we Hazar deňzi sebitinde hoşniýetli goňşuçylygy, hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürmek, Owganystandaky ýagdaýlaryň parahatçylykly, syýasy ýollar arkaly kadalaşdyrylmagyna, bu ýurduň durmuş-ykdysady taýdan dikeldilmegine ýardam etmek barada barýar.

Türkmenistan howpsuzlygyň özara baglanyşykly we bölünmez ugurlary hökmünde energetika, ekologiýa, suw we beýleki howpsuzlyga degişli meselelerde hyzmatdaşlyk babatda ulgamlaýyn işleri alyp barýar. Şonuň bilen birlikde, ýurdumyzyň daşary ykdysady, söwda, medeni-ynsanperwer gatnaşyklaryny ösdürmäge hem-de diwersifikasiýalaşdyrmaga, milli ykdysadyýetiň kuwwatyny artdyrmaga, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň hilini ýokarlandyrmaga ýardam berýän amatly halkara şertleri döretmek üçinem zerur çäreler görülýär. Bu günki gün dünýäde Türkmenistana bolan gyzyklanmalar görnetin artyp, şonuň esasynda-da uzak möhletleýin, köpugurly hyzmatdaşlyk ýola goýulýar. Dürli ministrliklerdir edaralaryň ugry boýunça halkara gatnaşyklaryň gerimi barha giňäp, mazmun taýdan has-da baýlaşýar.

Häzirki wagta çenli 156 döwlet bilen diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagy, daşary ýurtlarda diplomatik wekilhanalarymyzyň we konsullyk edaralarymyzyň 41-siniň işlemegi, şol sanda bizde-de daşary döwletleriň 41-siniň, halkara guramalaryň 15-siniň wekilhanalarynyň hereket etmegi, ýurdumyzyň halkara guramalaryň 54-siniň agzasy bolup, dürli ugurlar boýunça halkara konwensiýalardyr şertnamalaryň 187-sine gatnaşmagy Türkmenistanyň dünýädäki diplomatik işiniň gerimini aýdyň görkezýär. Türkmenistan 1992-nji ýylyň 2-nji martynda Birleşen Milletler Guramasynyň agzalygyna kabul edilip, guramanyň ýanynda hemişelik wekilhanasyny açdy. Döwletimiz BMG-niň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasy, Çagalar gaznasy, Ösüş maksatnamasy, Senagat ösüşi boýunça guramasy, Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy, Bosgunlaryň işi baradaky Ýokary komissarynyň müdirligi, Ykdysady we Durmuş geňeşi, Terrorçylyga garşy göreşmek baradaky müdirligi ýaly ýöriteleşdirilen düzümleridir beýleki birnäçe komitetleri bilen işjeň hyzmatdaşlyk edýär.

Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri sebitleýin howpsuzlygy üpjün etmek babatda tagallalary birleşdirmekden ybarat bolup, ol umumydünýä derejesinde parahatçylygy berkitmek, durmuş we ykdysady taýdan ösüşi gazanmak ýaly ählumumy maksatlar bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. 2007-nji ýylyň dekabrynda Aşgabatda açylan BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň işinde toplanan tejribe muňa aýdyň şaýatlyk edýär. Munuň özi Watanymyzyň Ýer ýüzünde, ilkinji nobatda, sebit we Milletler Bileleşigi derejesinde uly abraýa eýedigini anyk görkezýän ýagdaýdyr. Häzirki wagtda ýurdumyzyň hyzmatdaşlygynyň gerimi we mazmuny ikitaraplaýyn esasda-da, köptaraplaýyn görnüşde-de görnetin giňedi. Türkmenistanyň diplomatik gatnaşyklarynyň geografiýasy Ýewropa, Amerika yklymlarynyň sebitlerini, Ýakyn hem Orta Gündogaryň, Afrikanyň, Awstraliýanyň we Okeaniýanyň ýurtlaryny öz içine alýar. Abraýly halkara guramalar, ozaly bilen, Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropa Bileleşigi, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly halkara düzümler bilen alnyp barylýan hyzmatdaşlyk hem şu maksada gulluk edýär.

Türkmenistanyň dünýä döwletleridir halkara guramalar bilen ýygjam gatnaşyklarynyň üsti parahatçylygyň, howpsuzlygyň, durnukly ösüşiň bähbidine dünýä jemgyýetçiliginiň tagallalaryny birleşdirmäge gönükdirilen daşary syýasy başlangyçlar bilen hem ýetirilýär. BMG-niň Energetika geňeşini döretmek; Merkezi Aziýa we Hazar deňzi sebitinde howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk boýunça hemişelik hereket edýän forumy esaslandyrmak; Owganystany dikeltmäge ýardam bermek; Hazar, Gara hem-de Baltika deňizleriniň, Merkezi Aziýanyň we Ýakyn Gündogaryň, Merkezi Aziýanyň we Hytaýyň arasynda üstaşyr ulag geçelgelerini ösdürmek ýaly başlangyçlary şolaryň hatarynda görkezmek bolar. Türkmenistan köptaraplaýyn syýasy-diplomatik özara gatnaşyklar bilen bagly täze formatlary döretmäge-de işjeň gatnaşýar. «Merkezi Aziýa + ...» dialogynyň köpýyllyk tejribesi, Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň her ýylky konsultatiw duşuşyklary muňa mysal bolup biler.

Halkara gatnaşyklaryň barha ilerledilýän häzirki şertlerinde hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň diplomatik gullugynyň hiliniň we netijeliliginiň ýokary bolmagyna aýratyn ähmiýet berýär. Döwletimiziň milli bähbitlerini üpjün etmek, ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn görnüşde özara bähbitli hyzmatdaşlyk üçin täze çemeleşmeleri herekete girizmek bolsa şunda iň derwaýys meselelerdir. Dünýädäki we sebitdäki ýagdaýlara strategik taýdan baha bermekde ylmy-seljerme usullaryna-da aýratyn orun degişlidir. Şunuň bilen baglylykda, bu günki gün Türkmenistan daşary syýasatyň ileri tutulýan ugurlary, şol sanda ykdysady, ulag, energetika, suw, medeniýet, halk, söwda, sport, parlament diplomatiýalary boýunça öňde goýlan wezipeleri işjeň hem üstünlikli durmuşa geçirýär. Türkmenistanyň häzirki zaman diplomatik gullugy yzygiderli döwlet goldawynyň, ýokary hünärli işgärleriň toplumlaýyn taýýarlygynyň, saýlanyp alnyşynyň we iş orunlarynda ýerleşdirilişiniň berk binýadyna daýanýar. Şu babatda Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy esasynda döredilen türkmen diplomatiýasynyň milli mekdebine — Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutyna uly talaplar bildirilýär.

Öz hünär baýramçylygy bellenilýän şu şanly senede türkmen diplomatlary Watanymyzyň daşary syýasy ugrunyň yzygiderli durmuşa geçirilmeginiň ýurdumyzyň halkara abraýyny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga, onuň döwrüň möhüm meselelerini çözmekde eýeleýän ornuny has-da ýokarlandyrmaga ýardam etjekdigini ynam bilen aýdyp bilerler.

"Türkmenistan"

18.02.2025ý №42

Çeşme: Turkmenmetbugat