DÖREDELIŇ BAGY-BOSSAN, GOÝ GÜLLESIN, TÜRKMENISTAN!

Şeýle şygar bilen «Pähim-paýhas ummany Magtymguly pyragy» atly ýylymyzyň dekabr aýynyň 7-sinde Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň gurnamagynda Aşgabat şäherindäki Birleşen Arap Emirlikleriniň Şeýh Zaid bin Sultan Al Nahaýan adyndaky Döwletliler köşgünde terbiýelenýän okuwçylaryň we olaryň mugallymlarynyň gatnaşmaklarynda ekologiýa çäresi ─ agaç nahallaryny köpçülikleýin ekmeklik çäresi geçirildi. Bu çäre özboluşly zähmet baýramçylygy hem bolup, ol giň gerime eýe boldy.

Aşgabat şäherindäki Döwletliler köşgünde terbiýelenýän okuwçylaryň we olaryň mugallymlarynyň gatnaşmaklarynda ýokary guramaçylykda geçirilen bu ekologiýa çäresiniň ─ agaç nahallaryny köpçülikleýin ekmekligiň esasy maksady eziz Watanymyzda hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda üstünlikli durmuşa geçirilýän döwlet ekologiýa syýasatynyň çäginde amal edilýan möhüm ähmiýetli işlere ösüp gelýän ýaş nesliň hem işjeň ýagdaýda gatnaşmaklaryny gazanmakdan, ýaşlara ýokary hilli ekologik bilim bermekden we olarda kämil ekologiýa medeniýetini kemala getirmekden, ýurdumyzda ekologiýa abadançylygyny döretmäge ýardam etmekden, mähriban Diýarymyzyň gözel tebigatyna we mukaddes türkmen topragyna, tebigy baýlyklarymyza buýsanjy we söýgüni, zähmetsöýerligi terbiýelemekden, ýaşlary hünärlere gözükdirmekden ybaratdyr.   

Belli bolşy ýaly, Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanda daşky gurşawy goramak, ekologiýa abadançylygyny üpjün etmek, tebigatyň baýlyklaryny rejeli peýdalanmak, her bir raýatyň ekologiýa taýdan arassa we sagdyn daşky gurşawda ýaşamagy üçin zerur şertleri döretmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan möhüm wezipeleriniň biri bolup durýar. Hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nygtap belleýşi ýaly: «Ýurdumyzda alnyp barylýan döwlet ekologiýa syýasatynyň esasy maksady türkmen halkynyň arassa daşky gurşawda ýaşamagyny üpjün etmekden hem-de tebigy baýlyklarymyzy rejeli peýdalanmakdan, ösümlik we haýwanat dünýämizi baýlaşdyrmakdan, gözel tebigatymyzy aýawly saklamakdan, ony geljekki nesillerimize has-da gözel görnüşde ýetirmekden ybaratdyr». Mukaddes türkmen topragyna agaç nahallaryny köpçülikleýin ekip, bagy-bossanlygy we gülzarlygy döretmek hem bu ugurdaky işlerde örän möhüm ähmiýete eýedir.

«Türkmenistanyň 2021─2025-nji ýyllar üçin Milli tokaý maksatnamasynda» hem-de «Howanyň üýtgemegi barada Türkmenistanyň Milli strategiýasynda (rejelenen görnüşi) kesgitlenen anyk maksatlara we aýdyň wezipelere laýyklykda, ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmek ugrunda giňden ýaýbaňlandyrylan maksatnamalaýyn çäreleriň netijesinde şäherlerimiz we oba-kentlerimiz gür baglyga hem-de gülzarlyga bürenýär.

«Pähim-paýhas ummany Magtymguly pyragy» ýylymyzyň tylla güýzünde ─ noýabr aýynyň 9-ynda hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň gatnaşmagynda we ak pata bermeginde geçirilen güýzki bag ekişligi hem bu möhüm ugurda durmuşa geçirilýän işleriň giň gerimlidigini aýdyň görkezdi. Çünki tutuş ýurdumyz boýunça millionlarça düýp miweli, saýaly we pürli agaçlaryň, bezeg gülleriň we beýleki ösümlikleriň nahallary, tohumlary köpçülikleýin hem-de guramaçylykly ekildi. Agaç nahallaryny ekmäge ylmy nukdaýnazardan çemeleşilip, ýurdumyzyň sebitleriniň toprak we howa şertleriniň göz öňünde tutulýandygy bellärliklidir. Şeýle asylly çäreler bolsa daşky gurşawyň sagdynlaşmagyna we abadanlaşmagyna, ahyrky netijede hem ilatyň ýaşaýyş-durmuşynyň gowulanmagyna oňyn täsirini ýetirýär. Çünki daşky gurşawyň ekologik abadançylygy dünýäniň abatlygydyr, ynsanyň bagtyýar durmuşynyň kepilidir.

Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow bize peşgeş beren çuňňur mazmunly edebi-filosofik eserinde ─ «Ömrümiň manysynyň dowamy» atly ajaýyp kitabynda nahal ekmegiň, bagy-bossanlygy döretmegiň sogaplary we nesil terbiýesindäki ähmiýeti barada söhbet açyp, şeýle ýazýar: «Bag ekmek halkymyzyň milli dessurydyr. Ata-babalarymyz täze öý gurunjak ýerinde hemişe bag nahallaryny oturdypdyrlar. Bag – berekediň bir çeşmesi hasaplanylýar. Näçe köp bag nahallary ösdürilip ýetişdirilse, şonça-da şol ojagyň, şol ýeriň rysgal-berekedi has köpeler diýilýär. Ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmek, tebigy gurşawy abadan we arassa saklamak, ýaşlarda ekologik terbiýäni ösdürmek babatda giň gerimli işleri alyp barýarys».

Jemgyýetiň we ylmy-tehniki ösüşiň möhüm meseleleriniň biri bolan ýokary ekologik medeniýeti kemala getirmek we ösdürmek üçin okuw mekdeplerinde köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ýaş nesle daşky gurşawy goramak we ekologiýa abadançylygyny üpjün etmek barada üznüksiz nazary we amaly bilim we terbiýe berilýär.

Türkmenistanyň Prezidentiniň degişli Karary bilen tassyklanan «Türkmenistanda on iki ýyllyk umumy orta bilime geçmegiň Konsepsiýasynda» kesgitlenen maksatlara we wezipelere laýyklykda, umumybilim berýän mekdeplerimiziň 11 – 12-nji synplarynda ekologiýa dersiniň öwredilip başlanmagy ösüp gelýän ýaş nesle çuňňur ekologik bilim bermekde we olarda ýokary ekologiýa medeniýetini kemala getirmekde örän möhüm ähmiýete eýe bolýandygyny bellemek gerek. Zehinli mekdep okuwçylarynyň dürli temalar boýunça taýýarlaýan ekologik taslama (döredijilik) işleri bilen döwlet we halkara bäsleşiklerinde üstünlikli çykyşlary edip, baýrakly orunlara yzygiderli mynasyp bolýandyklary buýsançlydyr.

Döwletliler köşgünde geçirilen köpçülikleýin bag ekişlik ekologiýa çäräniň dowamynda bu ýerde terbiýelenýän çagalaryň we olaryň mugallymlarynyň yhlasy bilen mukaddes türkmen topragyna miweli we saýaly, pürli agaçlaryň, bezeg gülleriň ýaşajyk nahallarynyň 1200-den hem gowragy ekildi. Olaryň arasynda alma, armyt, garaly, ülje, grek hozy ýaly gymmatly miweli agaçlaryň, şeýle hem limon, mandarin, apelsin ýaly subtropik miwelileriň, bägül, pawloniýa we dyrnaklyja ýaly owadan gülleýän bezeg ösümlikleriň nahallary bar. Günler we aýlar, ýyllar kerwen gurap geçer, täze taryhy döwrümizde mukaddes türkmen topragymyza egsilmez söýgi we çäksiz yhlas bilen oturdylan bu ýaşajyk nahallar, öser, boý alar, ulalar, miwe berer. Döwletliler köşgünde terbiýelenýän şu günki bagtyýar çagalar uly adamlar bolup ýetişenlerinde özünden şeýle ajaýyp ýadgärligi türkmen tebigatynda miras galdyrandyklaryny buýsanç bilen ýatlarlar.

Täze oturdylan agaç nahallarynyň damjalaýyn usulda suwarylmagynyň ýola goýulmagy bolsa, howanyň ählumumy (global) möçberde üýtgeýän şertlerinde ýaşaýşyň gözbaşy we rysgal-berekediň çeşmesi, gymmatly tebigy baýlyk hasaplanylýan suwy tygşytly ulanmak babatdaky biziň döwletimiziň uly tagallalarynyň rowaçlanýandygynyň we iş ýüzünde durmuşa geçirilýändiginiň anyk mysalydyr.    

Ýer gelende bellesek, Döwletliler köşgünde agaç nahallaryny köpçülikleýin ekmek bilen baglanyşykly geçirilen ekologiýa çäresine ýurdumyzyň baýry ýokry okuw mekdepleriniň biri bolan S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň mugallymlary hem-de talyplary, Türkmenistanyň Milli bilim institutynyň ylmy işgärleri hem işjeň gatnaşdylar. Olar Döwletliler köşgünde terbiýelenýän okuwçylara we olaryň mugallymlaryna miweli we bezeg agaçlarynyň dürli görnüşleriniň biologik we ekologik aýratynlyklary, olara ideg etmegiň agrotehniki kadalary, tebigatdaky we adamyň ýaşaýyş-durmuşyndaky peýdasy barada gymmatly düşünjeleri we maslahatlaryny berdiler. Munuň özi halypa-şägirt gatnaşyklaryny ýola goýmakda möhüm ähmiýete eýedir. 

Döwletliler köşgünde geçirilen agaç nahallaryny köpçülikleýin ekmek çäresi bu ýerde terbiýelenýän çagalar üçin açyk asmanyň aşagyndaky jana tenekär hoştap arassa howadaky ekologiýa sapagy boldy. Bu sapagyň dowamynda çagalar mukaddes türkmen topragyna uly yhlas we çäksiz söýgi bilen oturdylan miweli we saýaly, pürli agaçlaryň her bir görnüşi, olaryň biologiýasy we ekologiýasy, agrotehnikasy, bagy-bossanlygy döretmegiň ynsan saglygy we daşky gurşawyň ekologik abadançylygy, ony üpjün etmegiň möhüm şertleri barada gymmatly we täze bilimleri öwrendiler. Çagalar öz zähmet başarnyklaryny kämilleşdirdiler. Adam-tebigat gatnaşyklary barada özlerini gyzyklandyrýan sowallara jogap aldylar. Ynsan elleri we zähmeti bilen döredilýän ajaýyp gözellikden dörän ýakymly täsirlerinden, inçe duýgularyndan ylham alyp, olary kagyz ýüzüne geçirip, ajaýyp surat eserlerini hem döretdiler.  

Bu ekologiýa çärä işjeň gatnaşan okuwçylara Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň taýýarlan ýadygärlik sowgatlary dabaraly ýagdaýda gowşuryldy.

Ekologiýa çärä gatnaşanlar türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyz tarapyndan başy başlanan hem-de täze taryhy döwürde hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň uly tagallalary bilen eziz Watanymyzy bagy-bossanlygy, gülzarlygyň we ekologiýa abadançylygynyň ajaýyp mekanyna öwürmek, ýurdumyzyň örän özboluşly, gözel we täsin tebigatyny has-da baýlaşdyrmak, şeýle hem Türkmenistanyň Milli tokaý maksatnamasyny durmuşa geçirmek babatda amala aşyrylýan il-ýurt bähbitli, umumadamzat bähbitli tutumly işleri üçin hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyza we türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gahryman Arkadagymyza çyn ýürekden çykýan alkyşlaryny aýtdylar. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe merdana halkymyzyň asylly ýörelgelerine we dessuryna eýerip, durmuşa geçirýän döwletli başlangyçlarynda uly rowaçlyklary we jan saglygyny, eziz Watanymyzyň mundan beýläk hem gülläp ösmegini arzuw etdiler.    

        Sapargeldi DURDYÝEW,

Türkmenistanyň Milli bilim institutynyň bölüm müdiri,

biologiýa ylymlarynyň doktory.