Sungat eserlerinde ahalteke atlarynyň gözelligi

«Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan – bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda Türkmen bedewiniň milli baýramy mynasybetli ahalteke atlarynyň gözelligini şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň eserlerinde, neşir önümlerinde, fotosuratlarda, teleýaýlymlarda çeper beýan etmek ugrunda suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, halyçylaryň, zergärleriň, fotosuratçylaryň, neşirýat işgärleriniň, dizaýnerleriň, teleoperatorlaryň arasyndaky bäsleşigiň jemi jemlenildi. Onda hormatly Prezidentimizyň adyndan döredijilik bäsleşiginiň ýeňijilerine — «Türkmenhaly» döwlet birleşiginiň Aşgabat çeper halyçylyk kärhanasynyň halyçysy Mähri Annaberdiýewa «Bagtyýar» atly haly eseri, Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň amaly-haşam sungaty kafedrasynyň mugallymy Begençgeldi Amanowa «Türkmen bedew aty şaý-sep toplumy» atly eseri, şol ýokary okuw mekdebiň dizaýn kafedrasynyň mugallymy Rustam Kurbanowa «Toýly Watanym» atly nakgaş eseri we heýkeltaraşlyk kafedrasynyň mugallymy Ahat Mälikowa «Türkmen bedew aty Toýly» atly heýkel eseri, Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň sport žurnalistika hünäriniň 2-nji ýyl talyby Ilaman Çüriýewe «Bedewim — göz-guwanjym» atly foto eseri, Türkmen döwlet medeniýet institutynyň talyby operatoryň işi we montažyň režissurasy hünäriniň 4-nji ýyl talyby Hemra Kakabaýewa «Türkmen bedewi» atly wideoşekili üçin baýraklar gowşuryldy.

Begençgeldi Amanowyň at şaý-şepler toplumynda türkmen zergärçilik sungatynyň çeper özboluşlylygy döwrebap usullaryň we serişdeleriň sazlaşykly utgaşmasy öz şöhlelenmesini tapýar. Ýaş mugallymyň eseri ata dakylýan göwüsbentden we boýunlyklardan ybarat bolup, kümüşden, latundan, gaýyşdan, sirkon daşlardan ýerine ýetirilipdir we altyn çaýylypdyr. Türkmen bedewiniň bezeginde aýratyn ünsi özüne çekýän esbaplarynyň biri göwüsbent bolup, ol at esbaplaryň arasynda iň owadan bezeg şaýydyr. Göwüsbendiň ýerine ýetirýän wezipesi at ýokarlygyna tarap ýörände eýeriň yza süýşmezligidir. B. Amanowyň ýasan göwüsbendiň merkezinde güberçek gümmez görnüşindäki bäzbent tegelek şekilinde döredilip, onda nepis “islimi” nagyşlary, ýaşyl we ak reňkli sirkon daşlary bilen bezelipdir. Boýunlyklar hem däp boýunça uzyn kemeriň ýüzüne dakylan görnüşinde bolup, ak we ýaşyl reňkli sirkon daşly kiçeňräk dörtburçly metal bölekleriniň we balyk teňňeler görnüşindäki plastinkalaryň biri-birine sepleşmesi esasynda döredilipdir. Häzirki zaman enjamlaryň kömegi bilen at esbaplaryň ýasalyş hili ýokarlansa-da, olaryň umumy görnüşi boýunça gadymdan däp bolup gelýän bezegi, şaý-sepleriň görnüşleri, gurluş usullary öňküligine galdy. Umuman, atlary bezemek däp-dessurlary türkmen zergärçiliginde häzir hem dowam edip gelýär.

Rustam Kurbanowyň «Toýly Watanym» atly nakgaş eseri mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllygy bellenilip geçiljek toýly ýylynyň tarypy ussatlyk bilen şöhlelendirilýär. Eseriň birinji meýilnamasynda görkezilen altynsow öwüşginli mele aty milli buýsanjyň nyşany hökmünde şekillendirilýär. Eserde suratlandyrylan Garaşsyzlyk binasynyň we al-asmanda pasyrdaýan ýaşyl Baýdagymyzyň keşbi mähriban Watanymyzyň erkanalygynyň we nurana geljeginiň nyşanydyr. Bu ýerde ak mermerli Aşgabat şäheriniň keşbi bilen milli gymmatlyklaryň utgaşygy aýratyn ähmiýete eýe bolýar. Reňk çözgüdi ýyly we sowuk öwüşginler sazlaşygy arkaly ýerine ýetirilipdir. Türkmen bedewiniň görküne görk goşýan at şaý-sepleri we esbaplary amaly-haşam sungatynyň özboluşlylygyny we nepisligini görkezýär. Nakgaşyň eserinde berkarar Watanymyzyň galkynyşlaryny ahalteke bedewleriniň keşbi bilen sazlaşykly beýan edilýär.

        Gahryman Arkadagymyz «Atda wepa-da bar, sapa-da» atly ajaýyp kitabynda şeýle belleýär: «Eziz Watanymyz bedew bady bilen öňe barýar, bu eziz Watan bedew ruhy bilen beýik menzilleri eýeleýär». Ahat Mälikowyň «Türkmen bedew aty Toýly» atly heýkel eserinde hem bedew batly Watanymyzyň beýik ösüşleri wasp edilýär. Heýkeltaraş çapyp barýan bedewiň gözelligini we ýyndamlygyny diňe bir göwrümleriň kömegi bilen däl-de, eýsem, ussatlyk bilen peýdalanylan reňkleriň utgaşmasy esasynda hakykylyk bilen şekillendirýär.

Türkmen bedewiniň milli baýramyna bagyşlanan döredijilik bäsleşigi milli gymmatlygymyza bolan sarpany, Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründäki belent ruhuny, geljege ynamyny, ýaşaýşa bolan söýgüsini sungat eserlerinde dabaralandyrýar.

Jeren Baltaýewa,

Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň

sungaty öwreniş kafedrasynyň mugallymy