ÝOKARY OKUW MEKDEPLERI ÜÇIN ÇAP EDILENTÄZE OKUW KITAPLARY WE OKUW GOLLANMASY

Ýokary okuw mekdeplerinde geljegimizi gurujy ýaşlara – talyplara döwrebap hünär, kesp-kär öwretmekde ähli şertler döredilýär, döwlet ýolbaşçylarydyr professor-mugallymlar tarapyndan uly aladalar edilýär. Şeýle aladalaryň biri-de döwrebap okuw kitaplary bilen üpjünçilik meselesidir. Häzirki wagtda 2025-2026-njy okuw ýyly tamamlanyp, tomusky synag möwsümi gyzgalaňly dowam edýär. Synaglara taýýarlanmak üçin bolsa, gymmatly maglumatlary özünde jemleýän döwrebap okuw kitaplarynyň ähmiýetini hiç bir zat çalşyp bilmez. Şeýle ähmiýetli birnäçe okuw kitaplarydyr okuw gollanmasynyň çap edilip, talyplar üçin elýeterli edilmegi örän guwandyryjy derwaýys waka bolup durýar.

Ýakynda çap edilen “Pudagyň tehnologik proseslerini awtomatlaşdyrmak. II kitap” okuw kitabynda (awtorlary: B.Mämmedow, P.Ýalkapow – A.: Ylym, 2026, 432 s.) önümçiligi we tehnologik prosesleri dolandyrmagyň esaslary, olaryň düzüm shemalary, tehnologik prosesleriň görnüşleri we aýratynlyklary görkezilýär. Dürli pudaklaryň, ýagny himiýa-dökün öndürýän, gurluşyk, nebit-gaz, azyk senagaty, ýylylyk üpjünçiligi pudaklarynyň awtomatlaşdyrylyşyna seredilýär. Kitapda pudaklaryň awtomatlaşdyrylyşynyň funksional shemalary görkezilýär we olaryň beýany getirilýär. Şeýle sanly ulgamlaryň önümçilikde we tehnologik prosesleri awtomatlaşdyrmakda ulanylyşy görkezilýär.

Bu okuw kitaby tehniki ugurly ýokary okuw mekdepleriniň awtomatlaşdyrmak hünärleri boýunça okaýan talyplara niýetlenilendir, şeýle hem ondan şol ugurdan işleýän ähli işgärler hem peýdalanyp bilerler.

“Binagärlikde materiallaryň öwrenilişi” okuw kitabynda (awtorlary: B.Mämmedow, Ý.Myradow, B.Guwanjow, B.Serdarow, A.Garajaýew – A.: Ylym, 2026, 232 s.) bolsa, ýurdumyzyň senagat pudagynyň kärhanalarynda öndürilýän gurluşyk materiallarynyň häsiýetleriniň öwrenilişi beýan edilýär hem-de olaryň taslama esasynda jaýlaryň we desgalaryň düzüminde ýerleşdirilişi bilen tanyşdyrylýar. Okuw kitaby ýerli çig mallaryň esasynda gurluşyk materiallarynyň önümçiligi we binagärlik çözgütleriniň talaplary baradaky maglumatlary hem öz içine alýar.

Bu okuw kitaby ýokary okuw mekdepleriniň binagärlik ugry boýunça bilim alýan talyplary üçin niýetlenilendir. Ondan gurluşyk ugrundan bilim alýan talyplar we gurluşyk materiallaryny öndürýän kärhanalaryň hünärmenleri hem gollanma hökmünde peýdalanyp bilerler.

“Pudakda hasaba alyş we seljerme” okuw kitabynda (awtorlary: O.Halmyradowa, O.Gödekowa, D.Mürrikow, M.Jumaýew – A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2026, 246 s.) buhgalterçilik hasaba alnyşynyň, hojalyk işiniň seljermesiniň nazaryýetine, oba hojalyk we senagat pudaklarynyň hojalyk amallarynyň hasaba alnyşyna hem-de seljermesine degişli temalara giňişleýin seredilýär.

Okuw kitaby girişden, “Buhgalterçilik hasaba alnyşy” we “Ykdysady seljermäniň nazaryýeti” atly iki bölümden, her bölümde 8 bap ýerleşdirilip, jemi 16 bapdan, peýdalanylan edebiýatlaryň sanawyndan ybarat.

“Tikin önümleriniň tehnologiýasy” okuw kitaby (awtorlary: G.Karaýewa, M.Hydyrowa, L.Bekbaýewa – A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2026, 308 s.) tikin önümçiliginde, hususy tikin kärhanalarynda, modeller öýünde taýýarlanylýan dürli görnüşdäki tikin önümlerini taýýarlamagyň toplumyny we tikin önümlerini öndürmekde tikiniň her bir tehnologiýasynyň ýerine ýetirilişiniň usullarynyň inçe ýollaryny, tikin önümleriniň täze görnüşlerini öndürmekligiň her bir tehnologiýasyny innowasion enjamlarda kämilleşdirmegiň ugurlary jikme-jik beýan edilýär. Okuw kitabynda şu ugur boýunça dünýäniň internet maglumatlary we tikinçilik pudagynda zähmet çekýän ýokary bilimli hünärmenleriň teklipleri nazarda tutulyp, tehnologiýany giňişleýin açyp görkezýän çyzgylary, suratlary, tablisalary, ýazgy maglumatlaryny öz içine alýar.

Okuw kitaby ýokary okuw mekdepleriniň Tikinçilik önümçiliginiň tehnologiýasy hünäri boýunça bilim alýan talyplar üçin niýetlenen. Muňa garamazdan, ondan beýleki degişli orta hünär okuw mekdepleriniň talyplary, tikin önümçiligi senagatyna degişli kärhanalarda, dokma toplumlarynda, modeller öýünde zähmet çekýän hünärmenler hem peýdalanyp bilerler.

“Zoogigiýena” okuw kitabynda (awtory: T.Garlyýew – A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2026, 328 s.) giriş, zoogigiýena dersi we onuň iş usullary, atlaryň, itleriň, gara mallaryň, dowarlaryň, düýeleriň, doňuzlaryň, guşlaryň saklanyşynyň gigýenasy, ýurdumyzda broýler önümçiligi, hind towukçylyk önümçiligi, ördekleriň, gazlaryň, sesarkalaryň, bedeneleriň, düýeguşlaryň, kepderileriň, towşanlaryň, sütükli ýyrtyjy haýwanlaryň saklanyşynyň gigiýenasy, emeli suw howdanlarynda (çukurlarda) balyklaryň ösdürilip ýetişdirilişiniň gigiýenasy, oba hojalyk mallary (guşlar) bir ýerden başga bir ýere ulaglarda ýa-da sürlüp äkidilende berjaý edilmeli weterinariýa-sanitariýa we gigiýenik talaplar, goşmaçalar, at barada nakyllar we atalar sözi, it barada nakyllar we peýdalanylan edebiýatlaryň sanawy ýerleşdirilipdir. 

“Arap dilinde işlik derejeleri” atly okuw gollanmasynyň (awtory: O.Öwezsähedow – A.: Ylym, 2026, 208 s.) çap edilmegi ýurdumyzda arap dilini öwrenmäge giň mümkinçilikleriň döredilýändiginiň, ýokary bilimli hünärmenleri taýýarlamaga uly ähmiýet berilýändiginiň özboluşly subutnamasydyr. Türkmen we arap dilleri diňe bir gelip çykyşy boýunça däl, eýsem, gurluşy we morfologik aýratynlyklary nukdaýnazaryndan hem dürli dil toparyna degişli. Arap dili öz gurluşy taýdan türkmen dilinden tapawutlanýan hem bolsa, sebitdäki giň ýaýran dillerden tapawutlylykda bu diller özboluşly umumylyklara eýedir. Şol umumylyklary ýüze çykarmak talyplara arap dilini öwrenmekde ýeňillikleri döredýär.

Arap diliniň işlik derejelerini öwrenmek türkmen, türk, pars we beýleki gündogar dillerini öwrenýän hünärmenler üçin hem gyzyklydyr. Işlik hereket, zaman we şahs ýaly çylşyrymly düşünjeleri aňladýandygy sebäpli, onuň bir dilden beýleki dile geçmegi örän seýrek hadysadyr. Şol sebäpli arap dilindäki dürli derejedäki işlikleriň iş atlary (masdarlar) beýleki gündogar dillerine hem geçipdir. Iş atlarynyň yzyna kömekçi işlikleriň goşulmagy arkaly goşma işlikler ýasalypdyr. Arap dilinde sözleriň aglaba köplüginiň (iş ady, ortak işlik, kär-hünär aňladýan atlar we ş.m.) işliklerden ýasalýandygy, işlikleriň manysy netijesinde özboluşly many meýdançasynyň emele gelýändigi sebäpli, arap işlik derejelerini oňat bilmek bu dili öwrenmegiň möhüm şertleriniň biridigi äşgär görkezilýär.

Okuw gollanmasy ýokary okuw mekdepleriniň arap dili mugallymlaryna, arap dili we edebiýaty hünäriniň talyplaryna hem-de arap dili bilen gyzyklanýan giň okyjylar köpçüligine niýetlenendir.

Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň 

Okuw kitaplaryny taýýarlamak we neşir işleri bölümi