DÖWLET GARAŞSYZLYGYMYZYŇ ŞANLY 35 ÝYLLYGYNA BAGYŞLANAN YLMY-USULY MAKALALARYŇ ÝYGYNDYSY ÇAPDAN ÇYKARYLDY

Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň «Ylym» neşirýaty tarapyndan «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalary boýunça tebigy ugurly dersleri okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary. Ýlmy-usuly makalalar ýygyndysy» atly uly göwrümli kitap çapdan çykaryldy. Türkmenistanyň döwlet Garaşsyzlygynyň şanly 35 ýyllygyna bagyşlanyp çap edilen bu ýygyndyda «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan – bedew batly at-myratdyň mekany» şygary astynda geçirilýän 2026-njy ýylyň 24-25-nji martynda Türkmenistanyň Bilim ministrligi, Türkmenistanyň Milli bilim instituty, Lebap welaýat Baş bilim müdirligi tarapyndan Türkmenabat şäherinde geçirilen «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalary boýunça tebigy ugurly dersleri okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary» atly usuly-amaly maslahata gatnaşan usulyýetçi alymlaryň, mugallymçylyk ugurly ýokary we orta hünär mekdepleriniň, hem-de umumybilim berýän orta mekdepleriň öňdebaryjy, täzelikçi mugallymlarynyň hödürlän ylmy-usuly, usuly-amaly makalalary ýerleşdirildi.

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe milli bilim ulgamyny toplumlaýyn ösdürmek, ony hil we mazmun taýdan täze derejä çykarmak döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Häzirki döwürde Gahryman Arkadagymyzyň döwletli başlangyçlaryny üstünlikli dowam etdirýän Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň parasatly baştutanlygynda milli bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmakda giň gerimli işler alnyp barylýar.

«Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 – 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynda» kesgitlenen düýpli wezipelerden ugur alyp, milli bilim ulgamy yzygiderli döwrebaplaşdyrylýar, mekdebe çenli, orta, başlangyç hünär, orta hünär, ýokary hünär bilimi edaralaryndaky okuwlaryň ýokary hili üpjün edilýär.

Milli bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmagyň çäginde bu ulgamyň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmäge uly üns berilýär. Döwlet we Milli maksatnamalara laýyklykda, bu maksatlar üçin goýulýan maýa goýumlaryň möçberi her ýyl artdyrylyp, ýurdumyzyň çar künjünde bilim maksatly binalaryň gurluşygy üstünlikli amala aşyrylýar. Olar döwrebap tehnologiýalar, okuw-tehniki enjamlar bilen yzygiderli üpjün edilýär. Munuň özi okuw sapaklaryny innowasion usullardan peýdalanyp guramaga doly mümkinçilik berýär. Netijede, ösüp gelýän ýaş nesle berilýän bilimiň hili has-da ýokarlanýar.

Okatmagyň täzeçe, ýokary netijeli usullaryny we maglumat tehnologiýalaryny özleşdirýän mugallymlaryň hünär derejesi ýokarlandyrylýar, şeýle hem daşary ýurtlaryň bilim edaralary bilen gatnaşyklar ösdürilýär. Bularyň hemmesi ýaşlarymyzyň döwlet we halkara derejelerde geçirilýän zehin bäsleşiklerinde baýrakly orunlara mynasyp bolmagyna giň ýol açýar. 

Belli bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidentiniň 2020-nji ýylyň 4-nji dekabrynda çykaran Karary bilen «Türkmenistanda tebigy we takyk ylmy ugurlara degişli dersleri okatmagy kämilleşdirmegiň Konsepsiýasy» tassyklandy. Bu Konsepsiýanyň esasy maksady sanly ulgamyň mümkinçiliklerinden peýdalanyp, tebigy we takyk ylmy ugurly dersleri okatmagyň mazmunyny baýlaşdyrmak we usulyýetini döwrebaplaşdyrmak arkaly bilim we terbiýe bermegiň hilini has-da ýokarlandyrmakdan we halkara ülňülere laýyk getirmekden ybarat bolup durýar.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2024-nji ýylyň 25-nji maýynda gol çeken Karary bilen tassyklanan «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasy» hem-de «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasy» milli bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmagy täze hil derejesine çykarýan möhüm resminamalardyr. Täze bilim Konsepsiýasynda halkara bilim maksatnamalarynyň görkezijilerini milli bilim ulgamyna ornaşdyrmak boýunça işleri alyp barmakda, olaryň esasynda yzygiderli seljermeleri geçirmekde anyk maksatlar hem-de wezipeler kesgitlenendir.

«Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalary boýunça tebigy ugurly dersleri okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary» atly usuly-amaly maslahata gatnaşan usulyýetçi alymlaryň, mugallymçylyk ugurly ýokary okuw hem-de umumybilim berýän orta mekdepleriň öňdebaryjy, täzelikçi mugallymlarynyň hödürlän ylmy-usuly, usuly-amaly makalalary ýygyndyda aşakdaky bölümler boýunça ýerleşdirildi:

I bölüm. «Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynyň ösüp gelýän ýaş nesle tebigy ylymlar ugruna degişli okuw dersleri boýunça ýokary hilli bilim we mynasyp edep-terbiýe bermekdäki omy we ähmiýeti».

II bölüm. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe biologiýa dersini okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary».

III bölüm. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe himiýa dersini okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary».

IV bölüm. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe tebigaty öwreniş, ekologiýa, geografiýa derslerini okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary».

Bu ýygyndyda ýerleşdirilen makalalarda «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022–2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynda», «Türkmenistanda tebigy we takyk ylmy ugurlara degişli dersleri okatmagy kämilleşdirmegiň Konsepsiýasynda», «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynda» kesgitlenen maksatlardan we wezipelerden gelip çykýan derwaýys wezipeleri çözmek we olaryň çözülişiniň ýollary boýunça alnyp barylýan ylmy-usuly we usuly-amaly, okuw-terbiýeçilik işleri, bu möhüm ugurda toplanylan mugallymçylyk tejribeleri dogrusynda gymmatly maglumatlar, usuly maslahatlar beýan edilen. 

Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň gymmatly tabşyryklaryna laýyklykda, ösüp gelýän nesle bilim bermek we terbiýelemek bilen bir hatarda, okuwçylaryň we talyplaryň arasynda has zehinli ýaşlary ýüze çykarmak, olary döwlet we halkara derejelerinde geçirilýän zehin bäsleşiklerine taýýarlamagyň wajyp meseleleri, olary çözmegiň ýokary netijeli ýollary baradaky maglumatlar hem bu ýygyndyda ýerleşdirilen makalalarda öz aýdyň beýanyny tapýar.

Häzirki zaman bilim ulgamynda pedagogika ylmy tarapyndan işlenip taýýarlanylan okatmagyň innowasion usullaryny, häzirki döwrüň bilim maksatnamalaryny hem-de okuw materiallaryny peýdalanmagyň möhümdigi, şunda daşary ýurtlaryň abraýly ylym-bilim merkezleriniň öňdebaryjy tejribesini öwrenmek, olar bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek babatynda durmuşa geçirilýän giň gerimli işler, bu möhüm ugurda milli bilim ulgamynda toplanylan baý mugallymçylyk tejribesi baradaky gymmatly maglumatlar hem ady agzalan makalalar ýygyndyda ýerleşdirilen. 

Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar – Watanyň daýanjy» atly kitabynda: «Terbiýe we tejribe – ynsan ykbalynyň goşa ganaty. Alan terbiýämiz ykbalymyza, alnymyza täsir edýär. Amal edýän her işimiz tejribämize öwrülýär. Tejribe bolsa diňe özüň gazanylýan, ýöne il-gün bilen paýlaşylýan hazynadyr» diýip, örän jaýdar belleýär. Bu pähimli sözler häzirki we geljekki mugallymlar üçin baş ýörelgedir. Şu gymmatly ýörelgeden ugur alyp, ylmy-usuly makalalar ýygyndysynda tebigy ylmy ugra degişli dersleri okatmagyň mysalynda gündelik alnyp barylýan okuw-terbiýeçilik işlerinde nesil terbiýesiniň derwaýys meseleleri, olary çözmek boýunça milli bilim ulgamynda toplanylan baý mugallymçylyk iş tejribeler baradaky maglumatlar, usuly maslahatlar hem öz beýanyny tapypdyr.

         Pedagogik işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmak, mugallymçylyk ussatlygyny kämilleşdirmek, aýratyn hem bilim ulgamyna sanly serişdeleriň giň gerim bilen ornaşdyrylýan şertlerinde mugallymlaryň sanly başarnyklaryny ösdürmegiň netijeli usullary, bu möhüm ugurda ýurdumyzda durmuşa geçirilýän işler (bilim platformalarynyň, elektron kitaphanalaryň, döwlet we halkara derejelerinde geçirilýän zehin bäsleşiklerine (olimpiadalara) taýýarlyk görmäge degişli maslahatlaryň, sanly okuw kitaplarynyň we ş.m. döredilişi, olary peýdalanmagyň usullary) baradaky zerur usuly maslahatlar hem täze çapdan çykan ylmy-usuly makalalar ýygyndysynda beýan edilen.

Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow halkymyza peşgeş beren «Hakyda göwheri» atly nusgalyk kitabynda şeýle ýazýar: «Men hemişe öwrenýän, bilmäge jandan höwesek adamlara sarpa goýýaryn. Özümem hemişe öwrenmegi, dyngysyz okamagy berk durmuş ýörelgesi hökmünde öňden ykrar etdim. Öwrenmek, bilmek durmuşyň bütin dowamynda saňa örän gerek. Sen näçe okumyş, erjel hem bolsaň, her bir ugruň hem öz tapylgysyz ussatlarynyň bardygyny unutma! Olara hut şonuň üçin hem sarpa goýmagy başar. Sebäbi her bir işde ussatlyga ýetmek, uçursyz uly zehiniň we yhlasyň, ukybyň miwesidir» diýip ýazýar. Gahryman Arkadagymyzyň bu pähimli sözlerini we gymmatly sargytlaryny durmuşda özüne ýol-ýörelge edinen her bir bilim işgäri, kalby hyjuwdan doly buýsançly ýaşlar söhbeti edilýän ylmy-usuly makalalar ýygyndysyndan köp sanly gymmatly usuly maslahatlary tapyp bilerler.

Eziz Watanymyzyň mukaddes döwlet Garaşsyzlygynyň 35 ýyllyk şanly toýuna bagyşlanyp neşir edilen «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe umumybilim maksatnamalary boýunça tebigy ugurly dersleri okatmagyň usulyýetiniň derwaýys wezipeleri we olary çözmegiň ýollary. Ylmy-usuly makalalar ýygyndysy» atly bu kitap bilim ulgamynda zähmet çekýän usulyýetçi alymlar, pedagoglar, hünärmenler, mugallymçylyk ugurly ýokary we orta hünär okuw mekdepleriniň talyplary, magistrler, aspirantlar üçin niýetlenen. Mundan başga-da, bu ýygyndy tebigy ylmy ugra degişli okuw derslerini okatmagyň dürli meseleleri bilen gyzyklanýanlar üçin hem peýdaly bolup biler. 

Sapargeldi DURDYÝEW,

Türkmenistanyň Milli bilim institutynyň Bilim

Işgärleriniň hünärini kämilleşdiriş bölüminiň müdiri,

biologiýa ylymlarynyň doktory, dosent.