Ener­ge­ti­ka ugrundan kämil hünärmenler

Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Gal­ky­ny­şy döw­rün­de Türk­me­nis­tan­da ener­ge­ti­ka pu­da­gy döw­let ta­ra­pyn­dan öňe sü­rül­ýän iri tas­la­ma­lar, san­ly­laş­dyr­ma we hal­ka­ra hyz­mat­daş­lyk esa­syn­da dep­gin­li ös­dü­ril­ýär.

Ta­ryh­da Be­ýik Ýü­pek ýo­lu­nyň ýü­re­gi bo­lan Türk­me­nis­tan öz çä­gin­de um­ma­syz te­bi­gy çig mal baý­lyk­la­ry­ny, gaý­ta­dan iş­le­ýiş se­na­ga­ty ba­bat­da giň müm­kin­çi­lik­le­ri jem­le­ýär. Şu nuk­daý­na­zar­dan, Ga­raş­syz döw­le­ti­mi­ziň ener­ge­ti­ka dip­lo­ma­ti­ýa­sy­ny ke­ma­la ge­tir­ýän Wa­ta­ny­my­zyň ener­ge­ti­ka müm­kin­çi­lik­le­ri­ni ýur­du­my­zyň, se­bi­tiň we dün­ýä­niň ýurt­la­ry üçin ne­ti­je­li ulan­mak, ener­gi­ýa çeş­me­le­ri­ni ýü­ze çy­kar­mak, gaý­ta­dan iş­le­mek bi­len bag­ly we­zi­pe­le­ri çöz­mek aý­ra­tyn äh­mi­ýe­te eýe bol­ýar.

Hä­zir­ki za­man dün­ýä­sin­de ener­ge­ti­ka is­len­dik döw­le­tiň yk­dy­sa­dy ösü­şi­niň, se­na­gat kuw­wa­ty­nyň we dur­muş üp­jün­çi­li­gi­niň esa­sy­ny düz­ýär. XXI asyr­da dün­ýä ener­ge­ti­ka pu­da­gy düýp­li öz­gert­me­le­ri — san­ly­laş­dyr­ma­gy, aw­to­mat­laş­dyr­ma­gy we dur­nuk­ly ösü­şe ta­rap uly öwü­r­li­şi­gi baş­dan ge­çir­ýär. Is­len­dik döw­le­tiň ener­ge­ti­ka ga­raş­syz­ly­gy­ny we bäs­deş­li­ge ukyp­ly­ly­gy­ny sak­la­ma­gy pu­da­ga in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň çalt we yzy­gi­der­li or­naş­dy­ryl­ma­gy­na bag­ly­dyr. Bu stra­te­gik şert­ler­de ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­ri­ne we pro­fes­sor-mu­gal­lym­la­ra hem aý­ra­tyn jo­gap­kär­çi­lik düş­ýär. Mu­nuň özi ta­lyp­la­ra di­ňe bir ener­ge­ti­ka ul­ga­my­nyň däp bo­lan esas­la­ry­ny öw­ret­mek bi­len çäk­len­män, eý­sem, gel­je­giň «akyl­ly» ener­ge­ti­ka ul­ga­my­ny do­lan­dyr­ma­ga ukyp­ly hü­när­men­le­ri ýe­tiş­dir­me­gi şert­len­dir­ýär. Şu nuk­daý­na­zar­dan, 2025-nji ýy­lyň sent­ýabr aýyn­da Ma­ry şä­he­rin­de Türk­me­nis­ta­nyň Döw­let ener­ge­ti­ka ins­ti­tu­ty­nyň tä­ze goş­ma­ça okuw bi­na­sy­nyň, umu­my ýa­şa­ýyş ja­ýy­nyň, sport des­ga­sy­nyň we «Tä­ze kuw­wat» bi­na­sy­nyň açyl­ma­gy äh­mi­ýet­li wa­ka bol­dy.

Hä­zir­ki wagt­da ener­ge­ti­ka pu­da­gyn­da­ky in­no­wa­si­ýa­lar di­ňe bir tä­ze ener­gi­ýa çeş­me­le­ri­ni tap­ma­gy däl-de, eý­sem, bar bo­lan ener­gi­ýa­ny ön­dür­me­giň, ug­rat­ma­gyň we sarp et­me­giň ne­ti­je­li­li­gi­ni düýp­li ýo­kar­lan­dyr­mak­ly­gy aň­lad­ýar. Şeý­le hem eko­lo­gi­ýa ýe­ti­ril­ýän tä­si­ri azalt­mak we ener­gi­ýa üp­jün­çi­li­gi­niň ki­ber­howp­suz­ly­gy­ny, dur­nuk­ly­ly­gy­ny üp­jün et­mek pu­da­gyň esa­sy in­no­wa­sion ugur­la­ry­dyr.

Tä­ze teh­no­lo­gi­ýa­la­ry pu­da­ga or­naş­dyr­mak üçin, il­ki bi­len, tä­ze­çe pi­kir­le­nip bil­ýän in­že­ner­ler we prog­ram­ma­çy­lar ze­rur­dyr. Ener­ge­ti­ka ugur­ly ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­rin­de mu­gal­lym­la­ryň öňün­de tä­ze okuw-usu­ly­ýet we­zi­pe­ler dur­ýar. Ta­lyp­la­ra di­ňe bir trans­for­ma­to­ryň ýa-da ge­ne­ra­to­ryň gur­lu­şy öw­re­dil­män, eý­sem, ola­ryň san­ly si­mul­ýa­tor­la­ry­nyň, ma­te­ma­ti­ki mo­del­le­ri­niň we aw­to­mat­laş­dy­ry­lan ul­gam­la­ry­nyň (my­sal üçin, SCADA ul­gam­la­ry) do­lan­dy­ry­ly­şy dü­şün­di­ril­ýär.

Teh­no­lo­gik in­no­wa­si­ýa­la­ryň iň uly we ha­ky­ky sy­nag meý­dan­ça­sy önüm­çi­lik­dir. Ta­lyp­la­ryň önüm­çi­lik tej­ri­be­li­gi­niň do­wa­myn­da şol ýer­dä­ki ener­gi­ýa ýit­gi­le­ri­ni azalt­ma­gyň, en­jam­la­ryň peý­da­ly iş koef­fi­si­ýen­ti­ni ýo­kar­lan­dyr­ma­gyň in­no­wa­sion ýol­la­ry­ny göz­le­me­gi we öz yl­my iş­le­rin­de be­ýan et­me­gi bi­lim­li, giň dün­ýä­ga­ra­ýyş­ly nes­liň ke­ma­la gel­ýän­di­gi­ne şa­ýat­lyk ed­ýär. Yl­myň, bi­li­miň we önüm­çi­li­giň berk bag­la­ny­şy­gyn­da, je­bis­le­şi­gin­de ener­ge­ti­ka pu­da­gy­nyň hem dur­nuk­ly ösü­şe we bat­ly ga­dam­la­ra eýe bol­jak­dy­gy ikuç­suz­dyr.

Ars­lan AGA­ÝEW,

Türk­me­nis­ta­nyň Döw­let ener­ge­ti­ka ins­ti­tu­ty­nyň uly mu­gal­ly­my.

Çeşmesi:Türkmenmetbugat